سید ابوالقاسم قائم مقام (زاده ۱۱۵۸ خورشیدی در مهرآباد اراک - درگذشته ۱۲۱۴ خورشیدی در تهران) مشهور به قائم مقام فراهانی صدر اعظم ایران، سیاستمدار، ادیب، شخصیت برجسته و تأثیرگذار ایران زمین در عرصهٔ حکومت و سیاست و نیز ادب و هنر نیمهٔ اول قرن سیزدهم هجری بود. وی در زمان فتحعلیشاه در دستگاه ولیعهد او عباس میرزا صاحب مقام وزارت نایب السلطنه بود و در وقایع جنگ ایران و روس نقش ایفا کرد. پس از درگذشت فتحعلیشاه وی با زمینهچینی پادشاهی محمدشاه، در دولت او به صدارت رسید. در نهایت سختگیریهای وی در رابطه با انگلستان که به دنبال ایجاد تجارتخانه و گرفتن امتیاز از دولت ایران بود، باعث دشمنی آنها با وی گردید و در نهایت به تحریک سفارت انگلیس و توطئهٔ درباریانی که با وی دشمن بودند شاه به وی بدگمان شد و در سال دوم سلطنت خود دستور داد او را در باغ نگارستان، محل ییلاقی خانوادهٔ سلطنتی، زندانی و پس از چند روز خفه کردند. قائم مقام نثر فارسی را که در آن زمان پر از مبالغه و تملق و عبارتپردازیهای عربیِ مسجع، پیچیده و دور از ذهن بود و روز به روز در فرمانها و مراسلات رو به انحطاط میرفت به نثر فصیح و روان برگردانید و پس از او بسیاری از منشیان دوره قاجار از سبک او پیروی کردند و به روش او به نگارش پرداختند. او در شعر نیز استعداد شگفتآور داشت اما اثر جاویدانش «منشآت» اوست. قائم مقام فراهانی همچنین از خوشنویسان صاحبنام و تأثیرگذاران در روند خط فارسی است. او در خط شکسته نستعلیق که در آن زمان به مانند نثر فارسی پیچیده و در هم بود به شیوهٔ خود اصلاحاتی کرد که دیگران از وی پیروی کردند. گر چه اهمیت کار خوشنویسی او به حد استادان طراز اول این هنر نیست اما کار او از این نظر مهم است که اصول خط شکسته را به نستعلیق نزدیکتر کرد و با ابداع اصولی جدید خدمتی شایسته به خطنویسی امروزی ایرانیان کرد.
الحمدلله الهلی الاجلل ثم الصلوه للنبی المرسل و آله الایمه الاطهار و صحبه الاغره الاخیار و بعد قدامرت یوم الاربعا بماسیتلی عن قریب طایعا لصاحب النعمه و الالاء ذی الحضره السنیه الوال...
خیطاب یطلع من مطالع القدر و یشرق عن مشارق الصدر فیبسط انوار الاشواق و یشرق اقطار الافاق الی من طلع فنشر الانوار و عزفی مصره فقصد الامصار فاضحی نیرا شارقا و خیرا فایقا حتی نشر الاعل...
چنین گوید غلام تو جلایر که من رفتم ز شرا تا ملایر بدیدم جملگی شهزادگان را همه سرو سهی آزادگان را ندیدم مثل شهزاده محمد که یزدان حافظش بادا ز هر بد به نستعلیق مثل میرعماد است شکسته ...
جلایر مرکب رهوار دارد برایش کاه و جو بسیار دارد چو مرکب را بر آن درگاه راند همه مدحت سراید نعت خواند سر از پا کی شناسد تشنه کامی که یابد مکنت شرب مدامی گدایی رنگ یک شاهی ندیده به و...
جلایر سر به جیب فکر برده بسی اندیشه در این کار کرده که یارب آن دو قوچ مست و مغرور که با هم آزمایند این چنین زور از این زور آزمایی سودشان چیست گناه جلد خون آلودشان چیست چو حیوان را ...
جلایر نیز اگر طماع باشد به خود تنها مدیدالباع باشد طمع دارد که با ارباب بینش خداوندان ملک آفرینش نشیند نکته های نغز سنجد چو در بندند از دربان برنجد مثال حضرت مخدوم آفاق که دایم خلط...
جلایر چون گذارش بر ری افتاد به مهمان داری کهیای بغداد بسی اعجوبه در پاشویه ها دید که الحق واجب الواگویه ها دید تو ای دشت اوجان پیوند جانی بهشت ملک آذربایجانی به کام نیک خواهان شاد ...
جلایر رفت و بر خود کرد واجب که گیرد پول و بدهدشان مواجب عمر را هم سفر با خویش کرده عجب ها زان سبیل و ریش کرده بشارت باد کان سنی نجس رفت سری کو آمد اندر زیر فس رفت ز فس یک منگله آوی...
جلایر شرح دیگر را بیان کن گهر آور نثار این و آن کن ولیعهد شهنشاه جوان بخت که زآغاز آمد او شایسته تخت ثنایش ذکر لب کن صبح تا شام بقایش خواه از قیوم علام وجودش فیض بخش خاص و عام است ...
جلایر کن دعا این انجمن را بیار آن طوطی شکر سخن را کند عرضی مگر او نغز و شیرین که در این انجمن ماه است و پروین ولیعهد شهنشه شاد گردد ز قید غم دلش آزاد گردد نباشد خدمتش زین چیز خوش ت...
جلایر غم مخور چون شه کریم است تو گر یک ذره ای لطفش عمیم است دعایش ذکر لب کن صبح تا شام ثنای او ترا شیرین کند کام خداوندا به حق ذات بی چون که تا در گردش است این چرخ گردون کنی حاصل ه...
جلایر شاه ظل کردگارست پناه او امان از روزگارست دعای شاه عباس جوان بخت که ز آغازست او شایسته تخت به تو فرض است چون حمد و دعایش بگو هر انجمن نعت و ثنایش دعایش ذکر لب کن کام یابی تو ک...
جلایر چند مغموم و حزینی به بیت الحزن با غم همنشینی چو مرغی بینمت پرها شکسته به بند غم دو پایت سخت بسته به زندان غمت محبوس بینم ز عمر و زندگی مایوس بینم غذایت از چه رو خون جگر شد دو...
جلایر در سواری اوستاد است به اسب اندازی از رستم زیاد است جرید افکن تقلا زن سواری است تفنگ اندازی و نیزه گذاری است به پیش روی قیقاج و چپ و راست زند گویی به هر جایی دلش خواست پیاده گ...
جلایر می شود مشعوف چندان که ناید در حساب و حد امکان شرفیاب حضور باهرالنور چو حاصل می شود وقتی است مسرور شود چون بعد از آن محروم خدمت ببیند بی نهایت رنج و محنت خوشا آنان که هر صبح و...
جلایر رو دعایش گیر از سر به غیر از حمد و نعت از جمله بگذر خداوندا به نور پاک احمد وجود او نبیند در جهان بد مرام و مطلبش بادا مهیا نبیند غیر شادی رنج دنیا زمام اختیار ملک ایران دهی ...
جلایر هست شیرین کامت از شاه بحمدالله مرامت گشت دلخواه جلایر لؤلؤ شهوار آور نسفته گوهری دروار آور ولیعهد شهنشاه جهاندار ثنایش فرض دان زآغاز هر کار که او چون لایق اکلیل و تخت است خدا...
جلایر کام تو زان شهد کام است دعایش کن که این شهر صیام است جلایر شد نواخوان کهن سال نکو آمد به شه این سال در فال ببر آنجا ز خلعت های زیبا نموده باز در سر زال دنیا برون آورده پر مرغا...
جلایر به ز خلعت هست الطاف چو دارد شاه باید داشت انصاف چو شیرین کامت از این مرحمت هاست بکن شکرش که کارت خوب بالاست هزاران آفرین بر خان طاهر که اخلاص و ارادت کرد ظاهر جلایر کن تو خدم...
جلایر بر دعا ختم سخن کن ثنای شاه در هر انجمن کن اگر حد ثنای او نداری بقایش خواه از قیوم باری خداوندا وجودش از مکاره نگه داری ز آسیب ستاره همه آمال اورا کن میسر به حق شافع صحرای محش...
جلایر از دعایش سود بینی مگر دیرست کاخر زود بینی ولی بدبختیت از جهل باشد همه کارت بعید از عقل باشد نمک خوردی نمکدان را شکستی ببین کز جهل در بر عقل بستی چنین کاری ندارد هیچ کس یاد نک...
جلایر گر توانی کرد کاری اگر تو لؤلؤ شهوار داری نیاری از چه این لؤلؤ به بازار که نیکو مشتری داری خریدار نثار رهگذار شاه کن زود متاع تو همیشه هست محمود دعا بر ولیعهد شهنشاه که او زآغ...
جلایر زود نظم این حکایت بگو الطاف شه را از بدایت چو بر درگاهش آوردم پناهی اگر چه کرده بودم بس گناهی که بودم دور چندی از در شاه خودم محروم و بختم بود گمراه کرم بین عفو جمله جرم ها ک...
جلایر چون تواند شاهزاده دهد شرحی چه کم چه از زیاده خداوندا به حق هشت و هم چار به حق احمد محمود مختار فزون کن جاه و بختش را تو چندان که ناید در شمار و حد امکان هر آن چیزی که خواهد ر...
