بخش ۷۰ - اصل ششم - امام محمد غزالی | ناهید

بخش ۷۰ - اصل ششم

امام محمد غزالی

رکن چهارم - رکن منجیات

بدان که خدای تعالی می گوید در قیامت ترازوها راست بنهیم و بر هیچ کس ظلم نکنیم و هرکه مثقال یک حبه خیر کرده است یا شر بیاوریم و در ترازو نهیم و حساب خلایق را ما کفایتیم و نضع الموازین القسط لیوم القیمه فلا تظلم نفس شییا پس چون این وعده بداد خلق را بفرمود تا در این جهان به حساب خویش نظر کنند و گفت و لتنظر ما قدمت لغد و در خبر است که عاقل آن است که وی را چهار ساعت بود ساعتی در حساب خویش کند و ساعتی با حق تعالی مناجات کند و ساعتی در تدبیر معاش خویش کند و ساعتی بر آنچه وی را از دنیا مباح کرده اند بیاساید

و امیرالمومنین ع گفت حاسبوا انفسکم قبل ان تحاسبوا حساب خویش بکنید پیش از آن که حساب شما بکنند و خدای تعالی می گوید یا ایها الذین آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا صبر کنید و صابروا با نفس و شهوت خویش نیک بکوشید تا بهتر آیید و رابطوا پای بر جای بدارید در این جهاد

پس اهل بصیرت و بزرگان این بشناختند که در این جهان به بازرگانی آمده اند و معاملت ایشان با نفس است و سود و زیان این معاملت بهشت و دوزخ است بلکه سعادت و شقاوت ابد است پس نفس خود را به جای انباز بنهاده اند و چنان که با انباز اول شرط کنند آنگاه وی را گوش دارند آنگاه حساب کنند و اگر خیانت کرده باشد عقوبت و عتاب کنند ایشان نیز با نفس خویش بدین شش مقام بایستادند مشارطت و مراقبت و محاسبت و معاقبت و مجاهدت و معاتبت

و در خبر است که فردا هر روزی را که بیست و چهار ساعت است و بیست و چهار خزانه پیش بنده نهنند یکی را در باز کنند پرنور بیند از حسنات که در آن ساعت کرده باشد چندان شادی و راحت و نشاط به دل وی رسد از آن که اگر آن شادی بر اهل دوزخ قسمت کردندی از آتش بی خبر شدندی و این شادی از آن بود که داند که این انوار وسیلت قبول وی خواهد بود نزدیک حق تعالی و یک خزانه دیگر در باز کنند سیاه و مظلم و مکدر و گندی عظیم از وی همی آید که همه بینی از آن فراز همی گیرند و آن ساعت معصیت باشد چندان هول و خجلت و تشویر به دل وی رسد که بر اهل بهشت قسمت کنند بهشت بر همه منغص شود و یکی دیگر در را باز کنند فارغ بود نه ظلمت و نه نور و آن ساعتی باشد که ضایع کرده باشد چندان حسرت و غبن به دل وی رسد که کسی بر مملکتی عظیم و بر گنجی بزرگ قادر بوده باشد و بیهوده بگذارد تا ضایع شود و همه عمر وی یک یک ساعت بر وی عرضه کنند پس گوید یا نفس این چنین بیست و چهار خزانه امروز پیش تو نهادند زینهار تا هیچ فارغ نگذاری که حسرت آن را طاقت نداری بزرگان گفته اند گیر که از تو عفو کنند نه ثواب و درجه نیکوکاران فوت شود و تو در غبن آن بمانی باید که اعضای خویش را جمله به وی سپارد و گوید زینهار تا زبان نگاه داری و چشم نگاه داری و همچنین هفت اندام که اینک گفته اند که دوزخ را هفت در است درهای وی این اعضای توست که به هر یکی از وی به دوزخ توان شد پس معاصی این اعضا با یادآورد و تحذیر کند پس او را در عبادتی که در این روز نتواند کرد با یاد آورد و بدان تحریض کند و عزم کند و بترساند نفس را که اگر خلاف کند وی را عقوبت کند که نفس هرچند جموع است و سرکش است ولکن پند پذیرد و ریاضت در وی اثر کند