فصل اول - قوای چهارگانه و تبعیت سایر قوا از آنها

در سبب انحراف اخلاق از جاده پسندیده و حصول اخلاق ذمیمه و بیان قوای نفس انسانی و در آن چند فصل است

فصل اول - قوای چهارگانه و تبعیت سایر قوا از آنها

بدان که همچنان که گذشت تن مملکتی است که خداوند عالم آن را به اقطاع روح مجرد مقرر فرموده و از برای روح در این مملکت از اعضاء و جوارح و حواس و قوای ظاهریه و باطنیه لشکر و خدم بسیار قرار داده که بعد از این شمه ای از آنها مذکور خواهد شد و ما یعلم جنود ربک إلا هو و هر یک را خدمتی معین و شغلی مقرر تعیین داده و از میان ایشان قوای اربع که عقل شهوت غضب و وهم باشد حکم کارفرمایان و سران لشکر و عمال مملکت را دارند و سایر قوا زیردستان و فرمان برانند و شأن عقل ادراک حقایق امور و تمیز میان خیرات و شرور و امر به افعال جمیله و نهی از صفات ذمیمه است و فایده ایجاد قوه شهویه بقای بدن است که آلت تحصیل کمال نفس است زیرا که زیست بدن چند روزی در این دنیا موقوف است به تناول غذا شراب تناکح و تناسل و احتیاج آنها به قوه شهویه روشن و ظاهر است و ثمره قوه وهمیه فهمیدن امور جزییه است و دانستن دقایق اموری که به وسیله آنها به مقاصد صحیحه می رسند و شغل قوه غضبیه آن است که دفع مضرتهای خارجیه را از بدن نموده و نیز اگر قوه شهویه یا وهمیه اراده سرکشی و خودسری کرده و قدم از جاده اطاعت عقل بیرون نهند ایشان را مقهور نموده و به راه راست آورد و در تحت اقتدار و تسلط عقل باز دارد