فصل سوم - قوای چهارگانه سر منشأ نیکیها و بدیها

از آنچه گذشت روشن شد که از برای انسان اگر چه قوی و جوارح بسیار است و لیکن همه آنها به غیر از چهار قهرمان مطیع و فرمانبردارند و ایشان را مدخلیتی در تغییر و تبدیل احوال مملکت نفس نیست و آنچه منشأ اثر و باعث نیک و بد صفات و خیر و شر ملکات هستند از این چهار قوه اند پس همه اخلاق نیک و بد از این چهار پدید آید و منشأ صفات خیر و شر اینها هستند

و لیکن خیرات و نیکیهای قوه عاقله در حال تسلط و غلبه آن است و بدیها و شرور آن در حالت زبونی و عجز آن در تحت سایر قوا و آن سه قوه دیگر بر عکس این اند زیرا که آثار خیر و نیکوییهای آنها در حالت ذلت و انکسار و عجز ایشان در نزد عقل است و شرور و آفات ایشان در وقت غلبه و استیلای آنها است بر عقل