مطلب اول - در بیان دو جنس رذیله و ضد آنها

اما دو جنس رذیله پس اول جربزه است که باعث خروج از حد اعتدال است و در فکر و موجب آن است که ذهن به جایی نایستد بلکه پیوسته در ابداع شبهات و استخراج امور دقیقه غیر مطابق واقع باشد و از حد لایق تجاوز کند و بر حق قرار نگیرد و بسا باشد که در مباحث عقلیه و علوم الهیه منجر به الحاد و کفر و فساد عقیده شود بلکه می رسد به جایی که صاحب آن انکار همه اشیاء و نفی حقایق جمیع چیزها را می نماید همچنان که طایفه سوفسطاییه در علوم شرعیه و مسایل عملیه منجر به وسواس می گردند

و علاج این رذیله بعد از آنکه آدمی قبح آن را برخورد و دانست که این موجب بازماندن از مراتب علم و عمل و محرومی از فیض معارف و نیل سعادات است و آدمی را به درجه هلاکت می رساند آن است که رجوع کند به استدلالات و معتقدات علمای مشهور به استقامت سلیقه و معروف به افهام مستقیمه و خواهی نخواهی خود را بر متقضای ادله معتبره در نزد آنها بدارد و تجاوز از اعتقادات و اعمال و افعال آنها نکند و بداند که بعد از آنکه جمعی کثیر و جمی غفیر از علمای اعلام و صاحبان افهام مستقیمه بر این طریق هستند و او به تنهایی در آن طریقه تشکیک نماید لامحاله از اعوجاج سلیقه یا اعتیاد ذهن اوست به شبهه پس نفس خود را به تکلیف بر طریقه آنها بدارد تا عادت کند به ثبات و اطمینان و در تعلم علوم تعلیمیه مانند حساب و هندسه و هییت مدخلیه تمام است در حصول استقامت ذهن و بسیار نادر اتفاق می افتد که کسی در این علوم صاحب ید باشد و مزاول آنها باشد ولی سلیقه او مستقیم و ذهن او قویم نباشد