چهار مرتبه ذکر

و اهل ذکر گفته اند که از برای ذکر چهار مرتبه است که همه آنها نافع لکن در مقدار نفع مختلفند

اول ذکر زبانی فقط دوم ذکر زبانی و قلبی با هم که ذکر در دل مستقر نباشد بلکه قرار آن موقوف به التفات ذاکر باشد و چون دل را به خود واگذارد از ذکر خدا غافل و به خواطر و وساوس مایل گردد سوم ذکر قلبی که در قلب متمکن و بر آن مستولی باشد به نحوی که صرف دل به غیر ذکر محتاج به التفات ذاکر باشد و هر وقت که دل را به خود گذارد در ذکر خدا باشد چهارم ذکر قلبی که خدا در دل باشد و بس و دل بالمره از خود غافل بلکه از اینکه در ذکر هم هست ذاهل باشد و بتمامه مستغرق مذکور و محو او باشد و اهل این مرتبه التفات به ذکر را حجاب از وصول به مطلوب و مقصود می دانند و این مرتبه مطلوب و مقصود حقیقی و باقی مراتب بالعرض مطلوب اند