نقش قوه خیال و واهمه و عاقله

تأمل کن در قوه خیال بی عرضه ای که قابل قسمت نیست چگونه در یک طرفه العین آسمان و زمین را به هم می نوردد و از مشرق به مغرب می دود

و قوه واهمه را ببین که چگونه در یک لحظه چندان معانی دقیقه و امور خفیه را استنباط می کند

و متخیله را نگر که این معانی را با هم جمع و ترکیب و از میان آنها آنچه موافق مصلحت است جدا می کند

و بعد از فراغ از سیر عالم بدن و ملاحظه عجایب مملکت تن قدمی در عالم نفس مجرد گذار و نظر کن که با وجود اینکه از آلایش مکان منزه است چگونه احاطه به بدن کرده و مشغول تدبیر امر او گشته با آنکه از شناخت خود عاجز است انواع علوم از برای او حاصل می گردد و احاطه به حقایق اشیاء می کند و به قوت عقل و عمل تصرف در ملک و ملکوت می نماید و از هنگام تعلق آن به نطفه گندیده تا زمان اتصالش به ملکوت اعلا و احاطه اش به حقایق اشیاء هر روز در تماشای مقامی و نشأه ای و در سیر طوری و درجه ای با آنکه خود یک عالم است جمع میان عالم سباع و بهایم و شیاطین و ملایکه کرده و جمیع موجودات غاشیه طاعتش بر دوش نهاده سباع درنده حکم او را تابع و مرغان پرنده در پیش او خاضع و خاشع و دیو و جن را به زنجیر خدمتکاری می بندد و کواکب و ارواح را به رشته تسخیر می کشد او را صوتی هم می رسد که به نغمات خوش عقلا را مدهوش و حیوانات را بی هوش می سازد و او را طبعی حاصل می شود که به اشعار دلکش دل می رباید به لحظه ای فکر صنعتی عجیب اختراع و به ساعتی تأمل حرفتی غریب ابداع می نماید