صفت یازدهم - غلظت و درشتی در گفتار و کردار

و شکی نیست که این صفتی است خبیث و باعث نفرت مردمان از آدمی می گردد و منجر به اختلال امر زندگانی می شود

مکن خواجه بر خویشتن کار سخت

که بد خوی باشد نگونسار بخت

به نرمی ز دشمن توان کند پوست

چو با دوست سختی کنی دشمن اوست

و از این جهت آفریدگار عالم در مقام مهربانی و ارشاد به پیغمبر خود صلی الله علیه و آله و سلم فرمود و لو کنت فظا غلیظ القلب لانفضوا من حولک یعنی اگر بدخوی سخت دل باشی مردم از دور و کنار تو متفرق می گردند و از بعضی اخبار مستفاد می شود که غلظت و درشتخویی باعث سلب ایمان و دخول جند شیطان می گردد

پس بر هر عاقلی واجب است که نهایت احتراز را از آن بکند و هر کاری که می خواهد بکند یا هر سخنی که می خواهد بگوید اول در آن فکر کند و خود را محافظت نماید که غلظت و بدخویی از او صادر نشود و فضلیت رفق را به یاد آورد و خود را بر آن بدارد تا ملکه او گردد

و ضد این صفت خبیثه نرمی و همواری و رفق در اعمال و اقوال است و آن از صفات مومنان و اخلاق نیکان است از این جهت سید رسل صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند که اگر رفق چیزی می بود که دیده می شد می دیدی که هیچ مخلوقی از آن نیکوتر نیست و فرمودند که رفق و نرمی را به هیچ جا نگذاردند مگر آنکه زینت داد و از هیچ جا برنداشتند مگر اینکه آن را معیوب کرد و نیز فرمودند که خدا مهربان و صاحب رفق است و دوست دارد کسی را که چنین باشد و آنچه با رفق به آدمی می دهند با عنف و درشتی نمی دهند و باز از آن بزرگوار مروی است که رفق و مهربانی مبارک و میمون و درشتی شوم است و در روایتی دیگر است که هر که رفق داشته باشد به هر چه اراده داشته باشد می رسد و نیز از آن حضرت مروی است که خدا هر خانواده ای را که دوست بدارد رفق و همواری به ایشان عطا می فرماید و نیز از آن جناب مروی است که هر که را رفق و نرمی دادند خیر دنیا و آخرت را به او دادند و هر که را از رفق محروم ساختند او را از خیر دنیا و آخرت محروم کردند و فرمودند که آیا می دانید که کیست که آتش جهنم بر او حرام است هر نرم آسان به دلها نزدیک امام کاظم علیه السلام فرمودند که نصف عیش و زندگانی آدمی رفق و نرمی است و به تجربه رسیده و مکرر ملاحظه شده اموری که با رفق و مدارا ساخته می شود هرگز با خشونت و درشتی به انجام نمی رسد و هر پادشاهی که به لشکر و رعیت خود مهربان و نرم و هموار است امر مملکت او منتظم و سلطنت او دوام می نماید و هر کدام درشتخوی و غلیظ القلب هستند امرش مختل می گردد و مردم از دور او پراکنده می شوند و به اندک وقتی ملک و دولتش بر باد می رود و همچنین سایر طبقات مردم از علما و امرا و صاحبان مناصب و ارباب معاملات و صنایع آری