فصل - فقر و غنا و حالتهای آنها

دانستی که دنیا عبارت است از هر چیزی که در آن از برای بنده پیش از مردن نصیبی هست خواه نعمت ومال باشد یا منصب و جاه یا متابعت شهوت شکم و فرج یا طلب علو و برتری و تکبر و انتقام و غضب و تشفی غیظ یا غیر اینها و بالجمله از برای دنیا شعب و فروعی بی حد است و لیکن اعظم آفات آن که متعلق به قوه شهویه است مال است زیرا که هر زنده ای محتاج به آن است

و از برای مال فواید بسیار و آفات و غوایل بی شماری است و تمیز خوب و بد آن در نهایت صعوبت و اشکال است زیرا که از نبودن مال صفت فقر و احتیاج به هم می رسد و از وجود آن وصف غنا و ثروت حاصل می شود و این هر دو صفتی است که خدا بندگان خود را به آنها امتحان می فرماید

و از برای فقیر دو حالت متصور است حرص و قناعت که یکی محمود و دیگری مذموم است

و حریص بر دو قسم است یکی حریصی است که حرص آن به کسب و صنعت کردن است بدون طمع در مال مردم و دیگری آنکه حرص او به گرفتن مال مردم به زور و ظلم یا به تکدی و سوال است و هر دو طایفه هلاک اند گو طایفه آخر بدتر از اولی باشد

و از برای غنی نیز دو حالت است امساک و بذل یکی ممدوح و دیگری مذموم

و بذل هم بر دو نوع است میانه روی و اسراف اول محمود و ثانی مذموم و غیر اینها

از جمیع این امور اموری هستند که فهمیدن آنها مشکل است و کسی که طالب مال باشد باید اول تمیز میان نیک و بد این حالت بکند و طریقه نیک آن را پیشنهاد خود سازد تا نجات یابد