فصل - اخلاص

ضد ریا اخلاص است و آن عبارت است از خالص ساختن قصد از غیر خدا و پرداختن نیت از ما سوی الله و هر عبادتی که قصد در آن به این حد نباشد از اخلاص عاری است پس کسی که طاعت می کند اگر به قصد ریا یعنی وانمودن به مردم و حصول قدر و منزلت در نزد ایشان باشد آن مرایی مطلق است و اگر به قصد قربت باشد و لیکن با آن غرض دنیوی دیگری غیر از ریا نیز به آن ضمیمه باشد مثل اینکه در روزه نیز قصد پرهیز بکند یا در آزاد کردن بنده ای که خریدار نداشته باشد قصد فرار از خراجات یا خلاصی از شرارت و بد خلقی او را نیز بکند یا در حج نیت خلاصی از بعضی گرفتاریهای وطن یا شر دشمنان کند یا در تحصیل علم قصد عزت و برتری نماید یا در وضو و غسل نیت خنک شدن یا پاکیزگی کند یا در تصدق به سایل نیت خلاصی از ابرام او کند و نحو اینها اگر چه در این وقت آن شخص مرایی نباشد و لیکن عمل او از اخلاص خارج است

پس اخلاص آن است که عمل او از جمیع این شوایب و اغراض خالی باشد و از جهت محض تقرب به خدا بوده باشد و بالاترین مراتب اخلاص آن است که در عمل قصد عوضی اصلا نداشته باشد نه در دنیا و نه در آخرت و صاحب آن همیشه چشم از اجر در دو عالم پوشیده و نظر او به محض رضای حق مقصور است و بجز او مقصودی و مطلوبی ندارد و این مرتبه اخلاص صد یقین است و نمی رسد به آن مگر کسانی که مستغرق لجه بحر عظمت الهی گشته واله و حیران محبت او باشند و ایشان را التفاتی نه به دنیا و نه به آخرت باشد