بخش ۳ - صف نخستین

بدانید که نفس را سوی اندریافتن آنچ نداند دو راه است یکی گوش و دیگر چشم و گوش بدلالت زبان یابد دست یابد مرعلم را که نبشته به ببیند و خداوندان حواس درست شنوندگان یا بینندگان اندر آنچه گوینده بگوید انبازانند و شناسندگان نبشته مخصوص انداز شنوندگان اندر آنچ از نبشته برخوانند و بدین فصل که بگفتیم پیدا شد که گوش ماده است که فایده پذیر است از زبان که نر است و فایده دهنده است و هردو جفتان یکدیگراند و نیز پیدا شد که شناسندگان نبشته شریفتراند از شنوندگان از بهر آنکه همه نویسندگان مردم اند و همه مردم نویسنده نیستند و نیز همه شنوندگان مردم نیستند چنانک همه نویسندگان مردم اند و کتابت مردم را صنعتی است که هیچ جانور با او اندر آن انباز نیست و گر نویسنده را از عالم برگیری بوهم مردم برگرفته نشود و گر مردم را بوهم از عالم برگیری نویسنده برگرفته شود و همچنانک اگر مردم را بوهم از عالم برگیری حیوان برگرفته نشود و گر حیوان را بوهم برگیری مردم برگرفته شد از بهرآنک هر مردمی حیوان است و هر حیوانی مردم نیست و هر دو چیزی که ببرگرفتن یکی ازایشان آن دیگر برگرفته شود آن دیگر که برگرفته شود باز پس ترازان یار خویش پدید آمده باشد چنانک نویسنده که ببر گرفتن مردم همی برگرفته شود و سپس از پدید آمدن مردم پدید آمدست و هرچه اندر بودش باز پس تراست از و بشرف بیشتر است پس درست شد که نویسندگان را آن شرف است که مردم را بر دیگر حیوان شرف است