بخش ۶۵ - صف پنجاه و سوم

عالم نامی است گرفته از عالم و گرد آرنده است این نام مر فایده دهنده و فایده پذیر را از بهر آنک جملگی عالم جسمانی خود این دو چیز است یا عالم نورانی است چون افلاک و کواکب یا سفلانی است چون طبایع و آن نورانی فایده دهنده است و این سفلانی فایده پذیر هر چه اندرین دو میان از زایشها است همه مادت پذیر است از طبایع و همچنین هر فایده دهنده ای و فایده پذیری عالم باشد از مردم زا بهر آنک غرض آفریدگار از عالم مردم است از بهر فایده پذیرفتن او به علم نبینی که رسول الله صلی الله علیه و آله گفت الناس عالم او متعلم او مستمع و سایر الناس همج گفت مردمان به جملگی دانش دهنده است و دانش پذیر و دیگر مردم فرومایه و گول و چون گوییم جسمانی مرکب گفته شود که آنچه او را درازا و بالا و پهناست آنچه از بر یکدیگر بساخته است چون جزهای این عالم که بر یکدیگر بسته است تا ازو عالم آمده است

این است معنی عالم جسمانی مرکب و چون گوییم عالم روحانی بسیط گفته شود که آن فایده پذیر و فایده دهنده که جزءها نیست مرو را و گران نیست و فراهم آورده نیست و نه بساخته زانها نام هست که چون آن نام بگویی بدان یک نام بسیار چیزها گفته شود جز آن چنانک گویی روی مردم این نامی باشد که گرد آورد مر بسیار نامها را که اندروست چون پیشانی و ابروها و چشمها و گوشها و بینی و مژه و بناگوش و رخ و زنخ و دهان پس چون این همه نامها به یک جای گرد آیند همه به جملگی روی باشد و روی نامی است گرد آرنده این چیزهای نامدار و همچنین عالم نامی است گرد آرنده فایده دهنده و فایده پذیرنده و عالم بسیط نامی است گرد آرنده مر نفس و عقل را و مر مادت دادن عقل و نفس را و پذیرفتن نفس مران مادت را از عقل کلی بی زمان و مکانی