بخش ۹۱ - صف هفتاد و یکم

هر جنبنده یی را جنبش است و اندر آغاز عقلها ثابت است که جنبش پیش از جنبنده باشد و گر عقل متحرک بودی حرکت پیش ازو بودی و گر پیش از عقل چیزی بودی و را نام سابقی واجب نیامدی پس درست شد که عقل متحرک نیست بلک ساکن است و نیز هر متحرکی را حرکت از بهر چیز دیگر باشد که آن چیز ساکن باشد و بران متحرک پیشی دارد یا آن متحرک بافزونی رسیدن بآرام آن ساکن بجنبد و بر عقل چیزی پیشی ندارد نه وهمی و نه حسی که اندر جوهر عقل حرکت آمدی بآرزوی سکون آن چیز که پیش ازو بود پس درست شد که عقل متحرک نیست و ساکن است و به سکون عقل اندر تایید هر متحرکی طبیعی و روحانی و دیگر حرکت مر چیزها را بدو سبب باشد یا از بهر جستن چیزی باشد که آن مرو را نیست یا از بهر جستن جایگاه خویش باشد که او ازان جایگاه بیفتاده باشد و عقل حاجتمند نیست که حرکت کند از بهر چیزی از چیزها که او را نیست که همه چیزی خود اوست و آنست که خدای تعالی می گوید قوله و هو علی کل شی ء قدیر همی گوید که او بر همه چیزی پادشاه است و نیز مر عقل را زوال نیست از منزلت خویش تا از بهر بازیافتن خویش بجنبد از بهر آنک همه مکانها و منزلها مر عقل راست و مثل او به همه جایها راست باشد توهم کردن که او مکانی را همی طلب کند محال است و نیز حرکت متحرک بدو سبب باشد یا طلب تمامی را باشد که او را نباشد یا از بهر نگاه داشتن تمامی خویش باشد که ترسد کزو بشود و این هر دو حال از عقل دور است ازیرا که عقل بغایت تمام است و افزونی او از تمامی او تمامی نیست و ایزد تعالی او را ایمن کرده است از آنک شرف ازو بستاند پس عقل متحرک نیست و ساکن است