شمارهٔ ۷۸ - سرنوشت
پروین اعتصامیبه جغد گفت شبانگاه طوطی از سر خشم
که چند بایدت اینگونه زیست سرگردان
چرا ز گوشه عزلت برون نمی آیی
چه اوفتاده که از خلق می شوی پنهان
کسی به جز تو نبسته ست چشم روشن بین
کسی به جز تو نکرده ست در خرابه مکان
اگر به جانب شهرت گذر فتد بینی
بسی بلند بنا قصر و زرنگار ایوان
چرا ز فکرت باطل نژند داری دل
چرا به ملک سیاهی سیه کنی وجدان
ز طایران جهان دیده رسم و راه آموز
ببین چگونه به سر می برند وقت و زمان
اگر که همچو منت میل برتری باشد
گهت به دست نشانند و گاه بر دامان
مرا نگر چه نکورای و نغزگفتارم
تو را ضمیر بداندیش و الکن است زبان
به ما هماره شکر داده اند نوبت چاشت
نخورده ایم به سان تو هیچگه غم دان
به زیر پر چو تو سر بی سبب نهان نکنیم
زنیم در چمنی تازه هر نفس جولان
بهل که عمر تلف کردن است تنهایی
ندیم سرو و گل و سبزه باش در بستان
بپوش چشم ز بیغوله نیستی رهزن
بشوی گرد سیاهی ز دل نه ای شیطان
نه با خبر ز بهاری نه آگهی ز خریف
چو مرده ای به زمستان و فصل تابستان
به کنج غار مخز همچو گرگ بی چنگال
گرسنه خواب مکن چون شغال بی دندان
به موش مرده میالای پنجه و منقار
بزرگ باش و میاموز خصلت دونان
به روزگار جوانیت ماتم پیری ست
سیه دلی چو تو هرگز نداشت بخت جوان
جهان به خویشتن ای دوست خیره سخت مگیر
که کار سخت ز کارآگهی شده ست آسان
برو به سیرگهی تازه صبحگاهی خوش
بیا به خانه ما باش یک شبی مهمان
تو چشم عقل ببستی که در چه افتادی
تو بد شدی که شدند از تو خوب تر دگران
فضیلت و هنر ای بی هنر نمود مرا
جلیس بزم بزرگان و همسر شاهان
مرا ز عاج و زر و سیم ساختند قفس
گهم به خانه نگهداشتند و گه به دکان
ز خویش بی سبب ای تیره دل چه می کاهی
کمال جوی و سعادت چه خواهی از نقصان
همیشه می نتوان رفت بیخود و فارغ
هماره می نتوان زیست غمگن و حیران
ز ناله های غم افزای خویش جان مخراش
ز سوک بی گه خود خلق را مکن گریان
ز بانگ زشت تو بس آرزو که گشت تباه
ز فال شوم تو بس خانمان که شد ویران
چو طوطیان چه سخن گفتی و شنیدی هین
چو بلبلان به کدامین چمن پریدی هان
جواب داد که بر خیره شوم خوانندم
ز من به کس نرسیده ست هیچگونه زیان
عجب مدار گرم شوق سیر گلشن نیست
تفاوتی ست میان من و دگر مرغان
سمند دولت گیتی که جانب همه تاخت
ز ما گذشت چو برق و نگه نداشت عنان
خوش است نغمه مرغی به ساحت چمنی
ولی نه بوم سیه روز مرغکی خوشخوان
فروغ چهر گل آن به که بلبلان بینند
برای همچو منی شوره زار شد شایان
هر آن کسی که تو را پیک نیک بختی گشت
نداد دیده ما را نصیب جز پیکان
بسوخت خانه ما زآتش حوادث چرخ
نه مردمی ست ز همسایه خواستن تاوان
نکرد رهرو عاقل به هر گذرگه خواب
نچید طایر آگاه چینه از هر خوان
چه سود صحبت شاهان چو نیست آزادی
چرا دهیم گرانمایه وقت را ارزان
به رنج گوشه نشینی و فقر تن دادن
به از پریدن بی گاه و داشتن غم جان
قفس نه جز قفس است ار چه سیم و زر باشد
که صحن تنگ همان است و بام تنگ همان
در آشیانه ویران خویش خرسندیم
چه خوشدلی ست در آباد دیدن زندان
هزار نکته به ما گفت شبرو گردون
چه غم به چشم تو گر بی هشیم یا نادان
به نزد آن که چو من دوستدار تاریکی ست
تفاوتی نکند روز تیره و رخشان
مرا ز صحبت بیگانگان ملال آید
به میهمانی ام ای دوست هیچگاه مخوان
تو خود گهی به چمن خسب و گه به سبزه خرام
که بوم را نه ازین خوشدلی بود نه از آن
به عهد و یکدلی مردم اعتباری نیست
که همچو دور جهان سست عهد بود انسان
ز راه تجربه گر هفته ای سکوت کنی
نه خواجه ماند و بانو نه شکر و انبان
به جوی و جر بکنندت به صد جفا پر و بال
به رهگذر بکشندت به صد ستم طفلان
نه جغد رست و نه طوطی چو شد قضا شاهین
نه زشت ماند و نه زیبا چو راز گشت عیان
طبیب دهر نیاموخت جز ستم پروین
به درد کشت و حدیثی نگفت از درمان
