علاج عجب به جاه و منصب
و اما عجب به جاه و منصب و حکومت و امارت و قرب سلطان و کثرت انصار و اعوان از اولاد و خویشان و خدم و غلمان و قبیله و عشیره پس این مرضی است که بسیاری از اهل دنیا به آن مبتلا و به این ...
حاج ملا احمد بن محمد مهدی فاضل نراقی متخلص به صفایی (زادهٔ ۱۴ جمادیالثانی سال ۱۱۸۵ یا ۱۱۸۶ ه.ق – درگذشته ۱۲۴۵ قمری) دانشمند و مجتهد شیعه، نویسنده و شاعر دورهٔ قاجار بود. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانهای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
و اما عجب به جاه و منصب و حکومت و امارت و قرب سلطان و کثرت انصار و اعوان از اولاد و خویشان و خدم و غلمان و قبیله و عشیره پس این مرضی است که بسیاری از اهل دنیا به آن مبتلا و به این ...
و اما عجب به حسن و جمال پس علاج آن این است که بدانی که آن به زودی در معرض زوال است و به اندک علتی و مرضی جمال تو زایل و حسن تو باطل می شود و کدام عاقل به چیزی عجب می کند که تب شبی ...
و اما عجب به نسب و حسب پس علاج آن دانستن چند چیز است اول آنکه بدانی که فخر و بزرگی کردن به کمال دیگری نیست مگر سفاهت و بی خردی زیرا کسی که خود ناقص و بی کمال باشد کمال جد و پدر او ...
و اما علاج عجب به عبادت و طاعت آن است که بدانی که غرض از عبادات و طاعات اظهار ذلت و مسکنت است و عادت و ملکه شدن اینها از برای نفس انسانی تا معنی بندگی و حقیقت آن حاصل شود و عجب چون...
و اما عجب به عقل و زیرکی خود پس این علامت بی عقلی و بلادت است زیرا که عاقل پیرامون عجب نمی گردد بلکه عقل خود را حقیر می شمارد و اگر در مکانی تدبیر صوابی از او ظاهر شد یا به امر پنه...
اما عجب به علم پس علاج آن این است که بدانی که علم حقیقی آن است که آدمی را به خود شناسا کند و او را به خطر و تشویش و خاتمه امر دانا نماید و او را از عظمت و عزت و جلال خداوندی آگاه ک...
و اما عجب به قوت و قدرت خود علاجش آن است که به یاد آورد امراض و آلامی را که خدا مسلط بر بدن او گردانیده و نظر کند که شبی تب چگونه قوت او را ضعیف و بدن او را لاغر و نحیف می گرداند و...
و اما عجب به مال پس علاج آن این است که آفات مال را به نظر درآورد و تفکر کند که آن در معرض زوال و فنا و عاری از دوام و بقاست گاهی نهب و غارت می شود و زمانی به ظلم و ستم می رود به آت...
و اما عجب به ورع و تقوی و صبر وشکر و شجاعت و سخاوت و غیر اینها از صفات کمالیه نفسانیه پس معالجه آن این است که متفطن شود به اینکه این صفات وقتی نافع و موجب نجات اند که عجب با آنها ن...
و اما علاج از منت گذاردن آن است که بداند که فی الحقیقه فقیر احسان نسبت به او کرده که صدقه او را قبول نموده و موجب رستگاری او گردیده است پس باید دهنده ممنون فقیر باشد و بداند که دست...
اول آنکه در امور خود التفات به غیر پروردگار نکند و مقاصد و مطالب خود را از غیر او نجوید و اعتماد او بجز او نباشد از هر حول و قوه بجز حول و قوه خداوندگار بیزار و هر قدرتی بجز قدرت آ...
و چون عموم خوف از مرگ بیشتر و خوف از آن در نزد اکثر شدیدتر است و معالجه آن اهم است لهذا به خصوص بیان آن را می کنیم و می گوییم که باعث خوف از مرگ چند چیز می تواند شد اول آنکه چنان ت...
و پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود و لا تدخل الملایکه بیتا فیه کلب یعنی ملایکه داخل نمی شود بر خانه ای که در آن سگ باشد پس هرگاه خانه دل مملو از صفات رذیله که سگان درنده هستن...
و بدان که علم فقه و مقدمات آن از لغت و نحو و صرف و اصول علومی نیستند که مقصود لذاته باشند بلکه غرض از این ها عبادات و بندگی است پس نباید به واسطه اشتغال به این ها از عمل باز ماند و...
طایفه سوم از اهل غرور و غفلت اهل علم اند و مغرورین این طایفه بسیارند آری در این خرقه بسی آلودگی هست خوشا وقت و لباس درد نوشان و از جمله مغرورین ایشان فرقه ای هستند که اکثر عمر خود ...
طایفه چهارم واعظانند و اهل غرور و غفلت ایشان نیز بسیار است بعضی از اینها از احوال نفس و صفات آن و از خوف و رجا و توکل و رضا و صبر و شکر و غیره سخن می گوید و چنان می پندارد که با گف...
صفت نهم غضب است و آن عبارت است از حالت نفسانیه که باعث حرکت روح حیوانی و از داخل به جانب خارج از برای غلبه و انتقام می شود و هرگاه شدت نمود باعث حرکت شدیدی می شود که از آن حرکت حرا...
پس ای جان برادر از این دشمن مطمین مشو و گمان مکن که دلی ازدست آن فارغ است بلکه مانند خون در بدن انسان جاری و سیال و همه آن را مانند هوا در قدح فرو گرفته و اگر خواهی قدحی را از هوا ...
و مخفی نماند که غیبت کردن منحصر به زبان نیست بلکه هر نوعی که نقصی از غیر را بفهماند غیبت است خواه به قول باشد یا فعل یا اشاره یا ایماء یا رمز یا نوشتن مروی است که زنی بر عایشه وارد...
و اما مقتضای غیرت بر اولاد آن است که در ابتدای امر مراقب احوال او باشی و از برای پرستاری و شیر دادن او زنی صاحب عفت و صلاح معین نمایی و غذای او را از حلال مهیا سازی زیرا که طفلی که...
و اما غیرت در مال آن است که بدانی که هر کس مادامی که در دار دنیاست به مال محتاج و تحصیل آخرت به آن موقوف است زیرا که معرفت و طاعت به بقاء بدن و حیات منوط و بقاء آنها به غذا و قوت م...
بدان که همچنان که از برای دهنده عطایا آدابی است که مذکور شد از برای فقیر نیز آدابی چند است اول آنکه آنچه را گرفت در آن اسراف نکند و به غیر مصارف ضروریه نرساند و حبس نکند دوم آنکه ش...
بدان که شریعت مقدسه گناه را دو قسم کرده است کبیره و صغیره و حکم فرموده است که اجتناب از گناهان کبیره کفاره گناهان صغیره است چنانچه خدای تعالی فرمود ان تجتنبوا کبایر ما تنهون عنه نک...
بدان که حسد یا آدمی را بر آن می دارد که اظهار آن را کند در حق محسود و افعال و اقوال ناپسند اظهار سازد و زبان به غیبت و بدگویی او گشاید و تکبر و برتری بر او نماید به نحوی که حسد او ...