فصل - راه معالجه تکبر
دانستی که کبر از جمله مهلکات و مانع وصول به سعادات است و باعث آن نیست مگر حمق و سفاهت و بی خردی و غفلت زیرا که همه آسمان ها و زمینها و آنچه در آنها موجود است در جنب مخلوقات خدا هیچ...
حاج ملا احمد بن محمد مهدی فاضل نراقی متخلص به صفایی (زادهٔ ۱۴ جمادیالثانی سال ۱۱۸۵ یا ۱۱۸۶ ه.ق – درگذشته ۱۲۴۵ قمری) دانشمند و مجتهد شیعه، نویسنده و شاعر دورهٔ قاجار بود. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانهای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
دانستی که کبر از جمله مهلکات و مانع وصول به سعادات است و باعث آن نیست مگر حمق و سفاهت و بی خردی و غفلت زیرا که همه آسمان ها و زمینها و آنچه در آنها موجود است در جنب مخلوقات خدا هیچ...
طریقه معالجه مرض حرص تحصیل قناعت و ازاله مرض حرص است و تحصیل صفت قناعت آن است که ابتدا تأمل کند در زحمت جمع مال و تصدیع آن و آفات دنیویه ای که از برای مال است و حوادثی که در پی دار...
ضد یأس از رحمت خدا امیدواری به اوست که آن را صفت رجاء گویند و رجاء عبارت است از انبساط سرور در دل به جهت انتظار امر محبوبی و این سرور و انبساط را وقتی رجاء و امیدواری گویند که آدمی...
بدان که مرتبه رضا از ثمرات محبت و نتیجه آن صفت است زیرا محبت با کسی لازم دارد رضای به افعال محبوب را و لذت یافتن از آن را و سرور و لذت از افعال محبوب به یکی از دو وجه می شود وجه او...
ضد سخط رضا است و آن عبارت است از ترک اعتراض الهیه در باطن و ظاهر قولا و فعلا و صاحب مرتبه رضا پیوسته در لذت و بهجت و سرور و راحت است زیرا تفاوتی نیست در نزد او میان فقر و غنا راحت ...
چون نعمتهایی را که ادراک غذا بر آنها توقف دارد مجملا دانستی بدان که ادراک غذا و فهمیدن آن مطلقا فایده نمی بخشد مادامی که خواهش به آن نباشد و آدمی شوق و رغبت به آن نداشته باشد همچنا...
بدان که اگر چه حب جاه و شهرت از مهلکات عظیمه است و لیکن نه چنین است که جمیع اقسام بدین مثابه باشند و تفصیل این اجمال آنکه چون دنیا مزرعه آخرت است و همچنان که از مال و منال دنیوی تح...
بدان که ضد محبت دنیا و مال را زهد گویند و آن عبارت است از دل برداشتن از دنیا و آستین فشاندن بر آن و اکتفا کردن به قدر ضرورت از برای حفظ بدن و یا عبارت است از پشت کردن به دنیا و رو ...
بدان که سبب تقصیر اکثر مردم در شکرگزاری حضرت باری تعالی یا کمی معرفت ایشان است به اینکه همه نعمتها از خداوند سبحان است یا کمی معرفتشان به اقسام نعمتها و افراد آنها یا از جهت جهل ای...
ضد صفت طمع استغنا و بی نیازی از مردم است و این از جمله فضایلی است که باعث قرب به پروردگار جهان می شود زیرا که هر که قطع طمع از غیر خدا نمود خدا او را دوست دارد و غنای حقیقی عبارت ا...
بدان که ضد این صفت عجب و خودنمایی شکسته نفسی و خود را حقیر شمردن و ذلیل و پست دانستن است و این بهترین صفت از صفات کمالات است و فایده آن در دنیا و آخرت بی حد و حصر و هر که به مرتبه ...
بدان که ضد حب جاه و شهرت محبت گمنامی و بی اعتباری خود در نظر مردم است و آن شعبه ای است از زهد و از جمله صفات حسنه مومنین و خصال پسندیده مقربین است از حضرت رسول صلی الله علیه و آله ...
دانستی که یکی از ارکان شکر صرف نعمت است در مصرفی که در آن رضای منعم است پس بنابراین از برای بنده شاکر لابد است از شناختن چیزهایی که رضای الهی در آنها و محبوب او هستند و دانستن امور...
چون شکر نعمت موقوف است بر شناختن آن در اینجا فی الجمله اشاره به بعضی نعم الهیه می شود تا صاحب بصیرت را تفکر در سایر نعمتها آسان شود پس می گوییم بدان که نعمت عبارت است از هر خیر و ل...
مذکور شد که هر ذره از ذرات عالم متضمن مصالح و حکمتهای بسیار است که باید به مقتضای آنها جاری باشند پس بدان که هر موجودی از موجودات عالم به غیر از انسان از مجردات و مادیات و روحانیات...
بدان که همچنان که صبر در بلایا و مصیبت است همچنین رفاهیت و نعمت نیز محتاج به صبر است و بیان این مطلب آنکه هر چه از برای بنده در دنیا حاصل می شود یا موافق خواهش و طبع او هست یا نیست...
ضد صفت جزع صبر است و آن عبارت است از ثبات نفس و اطمینان آن و مضطرب نگشتن آن در بلایا و مصایب و مقاومت کردن با حوادث و شداید به نحوی که سینه او تنگ نشود و خاطر او پریشان نگردد و گشا...
ضد دروغگویی صدق است که راستگویی است و آن اشرف صفات نفسانیه و رییس اخلاق ملکیه است خداوندگار عالم می فرماید اتقوا الله و کونوا مع الصادقین یعنی بپرهیزید از خدا و با راستگویان بوده ب...
ضد عصبیت و کتمان حق انصاف و ایستادن بر حق است و این دو از صفات کمالیه اند و صاحب آنها در دنیا و آخرت عزیز و محترم و در نزد خالق و خلق مقبول و مکرم است و حضرت پیغمبر صلی الله علیه و...
چون محض وجود غذا و حضور آن و اصلاح آن فایده نمی بخشد مادامی که خورده نمی شد و جزو بدن نمی گردید و این موقوف بود بر اعمال بسیار و اسباب بی شمار از خاییدن و فروبردن و هضم در معده و د...
هر که خواهد از مفاسد مال رهایی یابد باید چند چیز را مراعات نماید اول اینکه غرض از مال داشتن و فایده آن و سبب آفریدن آن و علت احتیاج به آن را برخورد تا در طلب زیادتر از قدر حاجت برن...
طریق تحصیل رضا آن است که سعی کند در تحصیل محبت الهی به دوام ذکر خدا در قلب و فکر در عجایب صنع او و تدبر در حکم و مصالحی که در مخلوقات قرار داده و به مواظبت بر طاعات و عبادات و تضرع...
چون فضیلت صفت محبت و شرافت آن را یافتی پس هان هان سعی کن تا این گوی از میدان بربایی و به این افسر کرامت مکرم گردی به عزم مرحله عشق پیش نه قدمی که سودها کنی ار این سفر توانی کرد بدا...
چون فضیلت صفت رجاء را دانستی و موقع آن را شناختی بدان که کسی که محتاج به این صفت باشد طریقه تحصیل آن این است که ابتدا در آنچه گفتیم از اسباب امیدواری تأمل کند و آنها را بر دل خود ن...