بخش ۱۱۰ - حکمت و اندرز سرایی حکیم نظامی

دلا از روشنی شمعی برافروز

ز شمع آتش پرستیدن بیاموز

بیارا خاطر ار آتش پرستی

از آتش خانه خاطر نشستی

من خاکی کزین محراب هیچم

چنو صد را به حکمت گوش پیچم

بسی دارم سخن کان دل پذیرد

چه گویم چون کسم دامن نگیرد

منم دانسته در پرگار عالم

به تصریف و به نحو اسرار عالم

همه زیچ فلک جدول به جدول

به اسطرلاب حکمت کرده ام حل

که پرسید از من اسرار فلک را

که معلومش نکردم یک به یک را

ز سر تا پای این دیرینه گلشن

کنم گر گوش داری بر تو روشن

از آن نقطه که خطش مختلف بود

نخستین جنبشی کامد الف بود

بدان خط چون دگر خط بست پرگار

بسیطی زان دوی آمد پدیدار

سه خط چون کرد بر مرکز محیطی

به جسم آماده شد شکل بسیطی

خط است آنگه بسیط آنگاه اجسام

که ابعاد ثلاثه ش کرده اند نام

توان دانست عالم را به غایت

بدین ترتیب از اول تا نهایت

چو بر عقل این نمونه گشت ظاهر

به یک تک می دود ز اول به آخر

خدا ی ست آنکه حد ظاهر ندارد

وجودش اول و آخر ندارد

خدا بین شو که پیش اهل بینش

تنک باشد حجاب آفرینش

بدان خود را که از راه معانی

خدا را دانی ار خود را بدانی

بدین نزدیکی ات آیینه در پیش

فلک چه بود بدان دوری میندیش

تو آن نوری که چرخت تشت شمع ست

نمودار دو عالم در تو جمع ست

نظامی بیش از این راز نهانی

مگو تا از حکایت وا نمانی