توریه کردن
و بدان که در هر مقامی که دروغ گفتن حسب شرع رواست تا توانی در آن دروغ صریح مگوی بلکه توریه کن یعنی سخنی بگوی که ظاهر معنی آن راست باشد اگر چه آنچه را شنونده از آن می فهمد دروغ بوده ...
حاج ملا احمد بن محمد مهدی فاضل نراقی متخلص به صفایی (زادهٔ ۱۴ جمادیالثانی سال ۱۱۸۵ یا ۱۱۸۶ ه.ق – درگذشته ۱۲۴۵ قمری) دانشمند و مجتهد شیعه، نویسنده و شاعر دورهٔ قاجار بود. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانهای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
و بدان که در هر مقامی که دروغ گفتن حسب شرع رواست تا توانی در آن دروغ صریح مگوی بلکه توریه کن یعنی سخنی بگوی که ظاهر معنی آن راست باشد اگر چه آنچه را شنونده از آن می فهمد دروغ بوده ...
صفت نهم تکلم به مالا یعنی و فضول یعنی سخنان بی فایده گفتن و تکلم کردن به چیزی که نه در کار دنیا آید و نه در کار آخرت و اگر چه این حرام نباشد ولی بسیار مذمو است زیرا که باعث تضییع ا...
و مخفی نماند که از برای گرسنگی ثمرات بسیار و فواید بی شماری است دل را نورانی و روشن می گرداند و آن را صفایی و رقتی می بخشد و ذهن را تند می کند و آدمی به واسطه آن به لذت مناجات پرور...
چهارم حق معلوم و حق حصاد و حد او و اولی عبارت است از آنچه که آدمی با خود قرار بگذارد که هر روز یا هر هفته یا هر ماه و یا هر سال از مال خود به فقرا بدهد یا صله رحم به جا آورد غیر از...
و اما أنس عبارت است از اشتغال دل به ملاحظه محبوب و محو شدن آن در شادی قرب و مشاهده حضور و نظر به مطالعه جمال بدون التفات به دیگری و أنس گاهی خالی از جمیع آلام است و گاهی مخلوط به ا...
و اما حقیقت دنیا در حق بندگان عبارت است از آنچه پیش از مردن از برای ایشان حاصل می شود و آنچه را بعد از مردن بیابند آن آخرت است پس هر چه پیش از مردن از برای بنده در آن بهره و حظی و ...
و بعد از آن تأمل کن در روی آدمی ببین که آفریدگار چگونه آن را زینت داده است به آنچه از برای آن ضروری و در کار است از جبهه و جبین و ابرو و محاسن و بینی و دهان و محاسن را حسن مرد و قب...
و بدان که ضد همه آفات زبان و مفاسد آن صمت و خاموشی است و کسی را خلاصی از آفات زبان جز به آن نیست و آن از محاسن شیم و صاحب آن در نزد همه کس عزیز و محترم است و باعث جمعیت خاطر و افکا...
صفت ششم مال حرام خوردن و از آن اجتناب نکردن است و آن از نتایج حب دنیا و حرص بر آن است و از اشد مهلکات و اعظم موانع وصول به سعادات است بیشتر کسانی که به هلاکت رسیده اند سببش آن بوده...
صفت هفتمخیانت و غدر است در مال یا عرض کسی یا حرمت و آبروی او و از جمله افراد این صفت خبیثه است مال مردم را پنهانی خوردن و حبس مال مردم بدون عذر شرعی و کم فروشی و غش و تدلیس و غیر ا...
اما کذب در اخلاق و مقامات دین آن است که ادعای صفاتی چند کند چون خوف از خدا و رجا و صبر و شکر و تسلیم و رضا و معرفت و زهد و امثال اینها و اسم آنها را بر خود ببندد و از حقیقت و آثار ...
اما علم الهی که آن را علم اصول عقاید نیز گویند واجب است بر هر کسی که تحصیل آن نماید و احدی در جهل آن معذور نیست و لیکن نه چنان است که جمیع مسایل که در کتب حکمیه نسبت به علم الهی دا...
صفت دهم در صدد انتقام بودن است و مذمت آن یعنی کسی که بدی با او کند او نیز در صدد بدی کردن به مثل آنچه او کرده است یا بالاتر برآید اگر چه شرعا حرام باشد مانند مکافات غیبت به غیبت و ...
و اساطید علماء و اعظم حکما در بیان عجایب صنایع و غرایب بدایع بذل جهد خود را کرده و در دریای حکمت فکرت غواصی نموده و کتب و دفاتری ساخته و پرداخته اند ولی با وجود این نسبت به آنچه در...
و چون عجایب چشم را دیدی گوش هوش بدار و شمه ای از حکمتهای گوش را بشنو که چگونه خدای تعالی آن را شکافته و در اندرون قرار داده که به وسیله آن امتیاز صداهای مختلفه می کند و آدمی را از ...
و ساعتی بنگر در درختان که چون آب به ایشان رسد چگونه جمیع اجزای آنها تازه و خرم و سبز و با طراوت می گردد و آب به یک نسبت به جمیع ریشه و ساقه و برگ و شکوفه و میوه آن می رسد و بالسویه...
و اما کذب در کردار و اعمال آن است که در ظاهر اعمالی از او سرزند که دلالت کند بر خوبی در باطن او و باطن او از آن بی خبر بوده باشد یعنی باطن او موافق ظاهر نباشد و صدق در آن این است ک...
و اغلب اوقات آن است که دروغ گفتن باعث رسوایی و فضیحت و بازماندن از مقاصد و مطالب می گردد و عزت آدمی تمام می گردد حسین چون اشتیاق سلطان یعقوب را به کلیات جامی شنیده بود جواب داد که ...
و از جمله دروغهایی که مردم آن را سهل می دانند و در واقع حرام است آن است که کسی وارد شود بر دیگری که مشغول اکل خوردن باشد و او را تکلیف به خوردن طعام و او گرسنه باشد و بگوید اشتها ن...
و مخفی نماند که کسی که در راه خدا انفاق مال می کند باید بداند که از برای آن آدابی چند است یکی آنکه چون به دل او بگذرد که مالی در راه خدا بدهد و این قصد را بکند بداند که شیطان از آن...
صفت پنجم دنایت همت و مذمت آن و آن عبارت است از پستی طبع و قصور همت از طلب کارهای بزرگ و امور عظیمه خطرناک و قناعت نمودن نفس به شغلهای پست و اعمال جزییه و این صفت خبیثه نتیجه کم دلی...
و مخفی نماند که آن ذکری که دافع وساوس شیطانیه و مانع خواطرنفسانیه است ذکر قلبی است که مشغول ساختن دل است به یاد خدا و تذکر قدرت و عظمت و تنزه و تقدس و جلال و جمال او و تفکر در صنای...
و اما طریق معالجه کلیه در امراض نفسانیه آن است که بعد از آنکه سبب آن را شناخت اگر سبب مرض جسمانی باشد سعی در معالجه بدن نماید و آن مرض را از بدن دفع کند و چنانچه سبب خارجی یا نفسی ...
و طریق معالجه بدگمانی به خدا و خلق آن است که بعد از ملاحظه فساد و شرافت ضدش که گمان نیک باشد هرگاه گمان بدی از کسی به خاطر تو بگذرد اعتنایی به آن نکنی و دل خود را به آن شخص بد نساز...