فصل - فوائد خاموشی و ترک سخنان بیهوده
ضد تکلم به مالا یعنی و فضول کلام خاموشی است یا تکلم کردن به سخنانی که به آنها احتیاج است و فایده ای بر آنها مترتب می شود و فواید خاموشی و فضیلت آن بعد از این در محل خود مذکور خواهد...
حاج ملا احمد بن محمد مهدی فاضل نراقی متخلص به صفایی (زادهٔ ۱۴ جمادیالثانی سال ۱۱۸۵ یا ۱۱۸۶ ه.ق – درگذشته ۱۲۴۵ قمری) دانشمند و مجتهد شیعه، نویسنده و شاعر دورهٔ قاجار بود. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانهای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
ضد تکلم به مالا یعنی و فضول کلام خاموشی است یا تکلم کردن به سخنانی که به آنها احتیاج است و فایده ای بر آنها مترتب می شود و فواید خاموشی و فضیلت آن بعد از این در محل خود مذکور خواهد...
ضد طول أمل قصر أمل است که کم امیدی به دنیا باشد و آن شعار اهل ایمان و سیرت خوبان و نیکان است حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود که چون صبح کنی فکر شب را مکن و چون شام کنی ...
بدان که ضد این صفت بزرگی نفس و محکمی دل است و علامت آن آن است که آدمی تحمل کند آنچه را که بر او وارد می شود و مانند گیاه ضعیف با هر بادی متزلزل نگردد و چون موش و روباه با هر حرکت پ...
ضد این فراموشی و غفلت محاسبه و مراقبه است و محاسبه آن است که در هر شبانه روزی وقتی را معین نماید که در آن وقت به حساب نفس خود برسد و طاعات و معاصی خود را موازنه نماید پس اگر آن را ...
مذکور شد که این محبتی که از جمله صفات حسنه و اوصاف پسندیده است چیزی است که محبت به آن شرعا ممدوح و مستحسن باشد و آن محبتی است که ما در این مقام گفتگو از آن می کنیم و آن محبت به خدا...
چون دانستی که محبت خدا در حق بندگان ممکن و رأس همه فضایل و سرمایه جمله سعادات است بدان که الذ همه لذات و بالاترین جمله ابتهاجات نیز هست و بیان این مطلب آن است که آنچه سابقا اشاره ب...
چون وجوب امر به معروف و آداب و شرایط آن را معلوم کردی بدان که منکرات یعنی اعمال ناشایسته که شامل حرام و مکروه است بسیار است و آنچه در امثل این روزگار در میان مردم شایع شده و رسوم ا...
بدان که مداخل از حلال از پنج قسم بیرون نیست اول چیزی که از مباحات باشد و از مالکی گرفته نشود مثل معدنیاتی که بلا مالک باشد و احیای اراضی موات و صید حیوانات و هیمه کشی و خارکنی از ص...
مذکور شد که ضد حسد نصیحت است که عبارت است از دوست داشتن خیر و نعمتی که صلاح بوده باشد از برای مسلمین و خلاصه آن خیرخواهی ایشان است و آن از معالی صفات و شرایف ملکات است و هر که طالب...
بدان ای جان برادر دنیا دشمن خدا و بندگان خداست أعم از دوستان و دشمنان او اما دشمنی او با خدا آن است که راه بندگان او را زد و ایشان را به زخارف خود فریفت و از این جهت خدا از روزی که...
بدان که از آثار و لوازمی که بر حقد و عداوت مترتب می گردد ضرب و فحش و لعن و طعن است و بسا باشد که اینها از مجرد غضب نیز صادر گردند و می شود که به جهت همنشینی اوباش و اراذل و مصاحبت ...
چون دانستی که یکی از شعب دنیا مال است پس بدان که در قرآن و احادیث مذمت مال و بدی محبت آن بسیار وارد شده است خداوند عالم می فرماید یا ایها الذین آمنوا لا تلهکم اموالکم و لا اولادکم ...
چون وجوب امر به معروف و نهی از منکر را دانستی و شرایط آن را شناختی بدان که از برای آن چند مرتبه است اول انکار قلبی به این نحو که در دل منکر فاعل معصیت باشی و از این جهت او را دشمن ...
چون که وساوس شیطانیه و خواطر نفسانیه را شناختی و اقسام و علامات و اسباب آن را دانستی بدان که ضرر آن عظیم و عاقبت آن وخیم است و این حالت از جمله مهلکات عظیمه و حالات رذیله است و دل ...
چون مضرات این صفت مهلکه را دانستی و یافتی که آن از جمله مهلکات و باعث نکال و وبال و خسران مال است پس لازم است که در صدد معالجه آن برآیی و نفس خود را از چنگ آن برهانی پس اگر خیال وس...
بدان که از برای مرض عجب دو معالجه است یکی اجمالی و دوم تفصیلی اما معالجه اجمالی این است که پروردگار خود را بشناسی و بدانی که عظمت و کمال و عزت و جلال سزاوار غیر او نیست و معرفت به ...
چون دانستی که حب مدح و کراهت ذم از جمله مهلکات و رذایل صفات است پس باید دامت همت بر میان زده و در صدد معالجه آن برآیی پیش از آنکه امر از دستت بیرون رود اما معالجه محبت مدح و ثنا آن...
بدان که مکرر مذکور شد که معالجه امراض نفسانیه به معجون مرکب از علم و عمل است پس دفع صفت خبیثه ظلم و کسب فضیلت عدالت به علم و عمل می شود اما علاج علمی آن است که در آنچه مذکور شد از ...
بدان که معالجه مرض طول أمل یاد مرگ و خیال مردن است زیرا یاد مرگ آدمی را از دنیا دلگیر و دل را از دنیا سیر می سازد و از این جهت حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود بسیار یاد...
چون مفاسد غضب را دانستی بدان که علاج آن موقوف است بر چند چیز اول آنکه سعی کند در ازاله اسبابی که باعث هیجان غضب می شود مثل فخر و کبر و عجب و غرور و لجاج و مراء و استهزاء و حرص و دش...
چون دانستی که مرض حسد از جمله امراض مهلکه نفس است پس در صدد معالجه آن برآی همچنان که مذکور شد علاج امراض نفسانیه به معجون مرکب از علم و عمل است اما علمی که نافع است از برای این مرض...
چون اقسام ریا را دانستی بدان که قسم اول که ریا در ایمان باشد بدترین اقسام ریا و از افراد کافر است بلکه بدتر از کفر و شدیدتر از آن است و اما قسم دوم که ریا در عبادات بوده باشد همه ا...
از آنچه گذشت روشن شد که مال مانند مار است که هم در آن زهر است و هم تریاق مفاسد آن زهر آن و فواید آن تریاقش است و هر که آنها را بشناسد می تواند از شر مال احتراز و خیر آن را اخذ نمای...
ضد صفت حرص ملکه قناعت است و آن حالتی است از برای نفس که باعث اکتفا کردن آدمی است به قدر حاجت و ضرورت و زحمت نکشیدن در تحصیل فضول از مال و این از جمله صفات فاضله و اخلاق حسنه است و ...