صفت بیست و سوم - غرور
صفت بیست و سوم غرور و مذمت که منشأ اکثر آفات و شرور است و اصل معنی غرور فریب خوردن است و مراد از آن در این مقام فریفته شدن به شبهه و خدعه شیطان است در ایمن شدن از عذاب خدای تعالی و...
حاج ملا احمد بن محمد مهدی فاضل نراقی متخلص به صفایی (زادهٔ ۱۴ جمادیالثانی سال ۱۱۸۵ یا ۱۱۸۶ ه.ق – درگذشته ۱۲۴۵ قمری) دانشمند و مجتهد شیعه، نویسنده و شاعر دورهٔ قاجار بود. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانهای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
صفت بیست و سوم غرور و مذمت که منشأ اکثر آفات و شرور است و اصل معنی غرور فریب خوردن است و مراد از آن در این مقام فریفته شدن به شبهه و خدعه شیطان است در ایمن شدن از عذاب خدای تعالی و...
و آن عبارت است از حسرت بردن و متألم بودن به سبب از دست رفتن مطلوبی یا فقدان محبوبی و اگر آن مطلوب و محبوب از امور اخروی باشد و فوت مرتبه ای از مراتب آخرت باشد حزن و اندوه از صفات ح...
و شکی نیست که این صفت منافی مقتضای توحید و ایمان و موجب سخط پروردگار منان است و بنده عاجز و ذلیل مهینی را که به اسرار قضا و قدر جاهل و از موارد حکمتها و مصالح غافل است چکار به اعتر...
طول امل عبارت است از امیدهای بسیار در دنیا و آرزوهای دراز و توقع زندگانی دنیا و بقای در آن بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است به فکر باش که بنیاد عمر بر باد است مجو درستی عهد از جهان...
و آن عبارت است از طلب کردن اعتبار و منزلت در نزد مردم به وسیله افعال خیر و پسندیده یا آثاری که دلالت بر صفت نیک کند و مراد از آثار داله بر خیر افعالی است که خود آن فعل خیر نباشد و ...
و آن حالتی است که آدمی به سبب آن از آلامی که به دیگران می رسد و به مصایبی که به ایشان روی می دهد متأثر نمی گردد و شکی نیست که منشأ این صفت غلبه سبعیت است و بسیاری از افعال ذمیمه چو...
یعنی هر که طالب آن باشد که مدح او کنند و خوش آمد او گویند و متنفر باشد از اینکه بدگویی او کنند و این صفت نتیجه حب جاه است و از مهلکات عظیمه است زیرا هر کس که دوست دارد مدح او کنند ...
و باعث این یا عصبیت است یا جبن و گاه باشد که سبب آن طمع باشد و در این صورت هم باز منشأ آن ضعف نفس و خمود قوه غضبیه است پس به هر حال این صفت از رذایل متعلق به قوه غضبیه است یا از جا...
صفت اول حسد است و آن عبارت است از تمنای زوال نعمتی از برادر مسلم خود از نعمتهایی که صلاح او باشد و اگر تمنای زوال نعمت از او نکند بلکه مثل آن را از برای خود خواهد آن را غلبه و مناف...
و آن اعم از سخن چینی است زیرا فساد بدون سخن چینی متحقق می شود و این صفتی است خبیث و صاحب آن از اهل شقاوت است و این صفت آدمی را به جهنم می رساند و دین آدمی را تباه می کند و صاحب این...
و آن نیز نزدیک به غلظت و بدخویی است و ظاهر آن است که غلظت و درشتی از ثمرات کج خلقی باشد همچنان که انقباض روی و دلتنگی و بدکلامی نیز از آثار آن است و این صفت از نتایج قوه غضبیه است ...
از رذایل متعلقه به قوه شهویه صفت غنا و بی نیازی است و آن عبارت است از آماده بودن جمیع آنچه از اموال صاحب آن به آن محتاج است و از برای این صفت مراتب بی نهایت است و چنین نیست که هر غ...
صفت سیم حرص است و آن صفتی است نفسانیه که آدمی را وامی دارد بر جمع نمودن زاید از آنچه احتیاج به آن دارد و این صفت یکی از شعب حب دنیا و از جمله صفات مهلکه و اخلاق مضله است بلکه این ص...
و این صفت خبیثه از جمله مهلکات عظیمه و منافی ایمان بلکه شعبه ای است از شرک به خداوند رحمن دنیا و آخرت بنده از آن ویران و پریشان می گردد و از این جهت خداوند منان در مذمت کسانی که چش...
و آن عبارت است از رها کردن عنان خود در مصیبت و بلا به فریاد کشیدن و آه و ناله کردن و جامه دریدن و بر خود زدن بلکه داخل جزع است دلتنگ شدن در مصایب و ملول گشتن و پریشان شدن خاطر و عب...
و آن عبارت است از بیرون رفتن از اطاعت پروردگار و عبادت او و ضد آن طاعت کردن و به جا آوردن انواع عباداتی است که در شریعت مقدسه وارد شده است و عمده عبادات شرعیه چند چیز است طهارت و ن...
و آن عبارت است از نشناختن نعمت کسی و شاد نبودن به آن و صرف نکردن آن در مصرفی که منعم به آن راضی است و کفران نعمت الهی از صفات مهلکه ای است که آدمی را در آخرت به شقاوت سرمدی می رسان...
و آن عبارت است از گفتن اینکه فلان بلا یا فلان مصیبت که به فلان کس رسیده از بدی اوست و با آن سرور و شادی نیز باشد و منشأ این غالبا عداوت و حسد است و بسا باشد که ناشی از جهل به مواقع...
و آن بر دو قسم است زیرا که هر که عداوت کسی را در دل دارد یا آن را در دل پنهان می کند و انتظار زمان فرصت را می کشد یا علانیه و آشکار در صدد ایذا و اذیت آن شخصی است که او را دشمن دار...
بدان که ظلم در اصل لغت به معنی کار بی جا کردن و تعدی نمودن از حد وسط است و ظلم به این معنی جامع همه رذایل و ارتکاب هر یک از قبایح شرعیه و عقلیه را شامل است و این ظلم به معنی اعم اس...
و آن مباهات کردن است به زبان به واسطه چیزی که آن را کمال خود توهم کند و فی الحقیقه این نیز بعضی از اقسام تکبر است پس آنچه دلالت بر مذمت تکبر می کند دلالت بر مذمت آن نیز می کند و آن...
و افراط در آن مذموم و در شریعت مقدسه منهی عنه است زیرا باعث سبکی و کم وقاری و موجب سقوط مهابت و حصول خواری می گردد و دل را می میراند و از آخرت غفلت می آورد و بسا باشد که موجب عداوت...
و این از علامت خباثت نفس و عیب ناک بودن صاحب آن است چون هر عیب طالب داری اظهار عیوب مردم است بلکه هر که در آیات و اخبار ایمه اطهار سلام الله علیهم تتبع داشته باشد بر او معلوم می شو...
و حقیقت جاه تسخیر قلوب مردم و مالک شدن دلهای ایشان است همچنان که مالداری تسخیر اعیان و درهم و دینار و ضیاع و عقار و غلام و کنیز و امثال آنها است و در وقتی که دلها مسخر کسی می گردند...