فصل - موجبات حسد
بدان که باعث حسد یکی از هفت چیز می شود اول خباثت نفس و بخل ذاتی به بندگان خدا بدون سابقه عداوتی یا منشأ حسدی بلکه به محض خبث نفس و رذالت طبع زوال نعمت غیر را خواهد و به گرفتاری بند...
حاج ملا احمد بن محمد مهدی فاضل نراقی متخلص به صفایی (زادهٔ ۱۴ جمادیالثانی سال ۱۱۸۵ یا ۱۱۸۶ ه.ق – درگذشته ۱۲۴۵ قمری) دانشمند و مجتهد شیعه، نویسنده و شاعر دورهٔ قاجار بود. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانهای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
بدان که باعث حسد یکی از هفت چیز می شود اول خباثت نفس و بخل ذاتی به بندگان خدا بدون سابقه عداوتی یا منشأ حسدی بلکه به محض خبث نفس و رذالت طبع زوال نعمت غیر را خواهد و به گرفتاری بند...
چون مذمت بخل را دانستی و معالجه آن را شناختی و فضیلت صفت سخاوت را یافتی و دانستی که آن حد وسط میان بخل و اسراف است و آن عبارت است از صرف کردن مال درمصرفی که واجب یا مستحسن باشد بدا...
زنهار تا فریب نفس و شیطان را نخوری و خود را صاحب ملکه تواضع و خالی از مرض کبر ندانی تا نیک مطمین شوی و خود را در معرض آزمایش و امتحان درآوری زیرا که بسیار می شود که آدمی ادعای خالی...
اشاره شد به اینکه بذل و عطایی که لازم صفت جود و سخاوت است شامل اموری چند است که بعضی از آنها واجب و برخی مستحب است و در خصوص فضل و ثواب هر یک از آنها اخباری وارد شده و هر کدام را آ...
بدان که همچنان که قدمای اهل حکمت تصریح کرده اند قوام همه موجودات به محبت منوط و انتظام سلسله ممکنات بدان مربوط است و هیچ دلی نیست که از لمعه محبت در آن نوری نه و هیچ سری نیست که از...
ضد صفت عجله وقار است و آن عبارت است از اطمینان نفس و سکون آن در گفتار و کردار و حرکات و سکنات هم پیش از آنکه شروع در یکی از آنها کند و هم بعد از آن تا هر جزیی از آن کار را به موافق...
از جمله محبت های ممدوحه حب فی الله است که دوستی در راه خدا باشد همچنان که بغض فی الله از عداوتهای مستحسنه است و فضیلت و ثواب این دو بسیار و اخبار در مدحشان بی شمار است حضرت رسول مخ...
بدان که از برای دنیا صفات و حالاتی چند است که در هر صفتی آن را تشبیه به چیزی نموده اند و به این جهت مثالهای بسیاری از برای دنیای غدار حاصل شده مثال اول آنچه خداوند عظیم در کتاب کری...
هر که طالب تحصیل مرتبه صبر باشد باید مراعات چند امر نماید اول آنکه بسیار ملاحظه نماید اخبار و احادیثی را که در فضیلت ابتلای در دنیا رسیده است و بداند که به ازای هر مصیبتی محو گناهی...
بدان که کلید سعادت دو جهانی شناختن نفس خویشتن است زیرا که شناختن آدمی خویش را اعانت بر شناختن آفریدگار خود می نماید چنانکه حق تعالی می فرماید سنریهم آیاتنا فی الافاق و فی انفسهم حت...
بدان که سبب این صفت غفلت از عظمت رب العزه و جهل به ابتلا و امتحانات آن حضرت یا عدم اعتقاد به محاسبه روز قیامت و جزا دادن اعمال از نیک و بد یا اطمینان به سعه رحمت و رأفت او یا اعتما...
در سبب انحراف اخلاق از جاده پسندیده و حصول اخلاق ذمیمه و بیان قوای نفس انسانی و در آن چند فصل است فصل اول - قوای چهارگانه و تبعیت سایر قوا از آنها بدان که همچنان که گذشت تن مملکتی ...
از بیرون رفتن از حد اعتدال و معالجات کلیه در ازاله ذمایم اخلاق و احوال از آنچه تخصیص ندارد به بعضی صفات و اعمال و آنچه متعلق است به این منوال و در آن چند فصل است فصل اول محافظت از ...
که طرف افراط قوه شهویه است و آن عبارت است از متابعت کردن آدمی قوه شهویه خود را در هر چیزی که میل به آن می کند و آدمی را به آن می خواند از شهوت شکم و فرج و حرص مال و جاه و زینت و ام...
از آنچه مذکور شد دانسته شد که فایده علم اخلاق پاک ساختن نفس است از صفات رذیله و آراستن آن به ملکات جمیله که از آن به تهذیب اخلاق تعبیر می شود و ثمره تهذیب اخلاق رسیدن به خیر و سعاد...
چون حقیقت غیبت را شناختی بدان که آن اعظم مهلکات و اشد معاصی است و به اجماع جمیع امت و صریح کتاب رب العزه و احادیث پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم و ایمه اثنی عشر علیه السلام حرمت ...
اگر خواهی خود را بشناسی بدان که هر کسی را از دو چیز آفریده اند یکی این بدن ظاهر که آن را تن گویند و مرکب است از گوشت و پوست و استخوان و رگ و پی و غیر اینها و آن از جنس مخلوقات همین...
بدان که ضد این صفت مذمومه خوف از خداست و آن بر سه نوع است اول خوف بنده از عظمت و جلال کبریای خداوند متعال و ارباب قلوب این نوع را خشیت یا رهبت نامند دوم خوف از گناهانی که کرده و تق...
چون شناختی که آدمی را چهار قوه است که حکم سرهنگان دارند نظریه عقلیه وهمیه خیالیه سبعیه غضبیه و بهیمیه شهویه بدان که به إزای هر یک از این ها لذتی است و المی و لذت هر یک در چیزی است ...
و آن عبارت است از کوتاهی کردن در تحصیل نمودن قدر ضرورت از قوت به جهت سد رمق و سستی از قدر لازم در شهوت نکاح به حدی که منجر به برطرف شدن قوت و تضییع عیال و قطع نسل شود و شکی نیست که...
بدان که لازم است از برای طالب پاکی نفس از اوصاف رذیله و آرایش آن به صفات جمیله اجتناب از چند چیز اول اجتناب از مصاحبت بدان و اشرار را لازم داند و دوری از همنشینی صاحبان اخلاق بد را...
مذکور شد که علم اخلاق که طب روحانی است مشابه است با طب جسمانی و قانون کلی در معالجه امراض جسمیه آن است که ابتدا تشخیص مرض داده شود و جنس آن شناخته شود و بعد از آن تفحص از سبب حدوث ...
دانستی که ضد این دو جنس صفت عفت است و آن عبارت است از مطیع و منقاد شدن قوه شهویه از برای قوه عاقله تا آنچه امر فرماید درخصوص اکل و شرب و نکاح و جماع متابعت کند و از آنچه نهی فرماید...
بدان که آنچه گفتم آدمی را غیر از همین بدن مادی و صورت حسی جزوی دیگر هست مجرد که آن را نفس می گویند اگر چه فهمیدن و دانستن آن صعوبت دارد و لیکن هرگاه کسی به نظر تحقیق تامل کند این م...