مقام چهارم
و دانستی که حد اعتدال این قوه صفت عفت است که منشأ جمیع صفات کمالیه متعلقه به این قوه است و دو طرف افراط و تفریط آن یکی شره است و دیگری خمود و اینها جنس جمیع رذایل متعلقه به این قوه...
حاج ملا احمد بن محمد مهدی فاضل نراقی متخلص به صفایی (زادهٔ ۱۴ جمادیالثانی سال ۱۱۸۵ یا ۱۱۸۶ ه.ق – درگذشته ۱۲۴۵ قمری) دانشمند و مجتهد شیعه، نویسنده و شاعر دورهٔ قاجار بود. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانهای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
و دانستی که حد اعتدال این قوه صفت عفت است که منشأ جمیع صفات کمالیه متعلقه به این قوه است و دو طرف افراط و تفریط آن یکی شره است و دیگری خمود و اینها جنس جمیع رذایل متعلقه به این قوه...
و مخفی نماند که کسی که به جهت استیفای مقصود خود در صدد خصومت برمی آید اگر مقصود او حق مالی باشد یا حق ثابتی دیگر که شرعا مستحق آن بوده باشد آن خصومت مذموم نیست بلکه به مقتضای غیرت ...
و عجب از کسانی که چنان پندارند که لذات منحصر است در لذات جسمیه و غایت کمال انسان را در رسیدن به لذات اکل و شرب و نکاح و جماع و امثال این ها می دانند و نهایت سعادت آن را در التذاذ ب...
ششم مهلت دادن قرض داری است که نداشته باشد یا حلال کردن او و این عمل نیز فضیلت بسیار دارد بلکه از جمله واجبات است حضرت صادق علیه السلام می فرماید که هر که خواهد خدا سایه خود را بر س...
و مخفی نماند که این در صورتی است که غرض از تردد میان دو دشمن و موافقت با آنها محکم کردن دشمنی ایشان و امثال آن باشد اما هرگاه کسی آمد و شد با دو نفر که با هم دشمن اند نماید و اظهار...
و مخفی نماند که در چند وضع دروغ را تجویز کرده اند اول در جایی که اگر مرتکب دروغ نشود مفسده ای بر آن مترتب شود یا ضرری به خود برسد یا باعث قتل مسلمانی یا بر باد رفتن عرض او با آبروی...
و مخفی نماند که دعای بد و نفرین به مسلمانان کردن نیز مانند لعن کردن است و مذموم است و خوب نیست حتی بر ظلمه مگر در صورتی که از شر و ضرر او آدمی مضطر و ناچار گردد و در حدیث است که گا...
سیم از عطاهای واجبه نفقه اهل و عیال است و آن نیز به طریقی که در کتب مسطور است از جمله واجبات و ثواب آن بی حد و احصاء است حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود کسی که سعی کند ...
تأمل کن در قوه خیال بی عرضه ای که قابل قسمت نیست چگونه در یک طرفه العین آسمان و زمین را به هم می نوردد و از مشرق به مغرب می دود و قوه واهمه را ببین که چگونه در یک لحظه چندان معانی ...
پس نظری گشای و دو دست آدمی را بنگر که چگونه خالق حکیم آنها را کشیده تا به هر مطلبی که آدم خواهد دراز کند و کف آن را پهن نمود و پنج انگشت نصب فرمود و هر انگشتی را بر سه قسم کرد و اب...
و مخفی نماند که آنچه از آیات و اخبار مذکوره و سایر آیات عدیده و اخبار متواتره مستفاد می شود این است که امر به معروف و نهی از منکر بر هر فردی از افراد مکلفین واجب است و این مطلب مور...
و اما علم اخلاق که علم آفات نفس و کمالات آن باشد پس واجب عینی است بر هر کسی به قدر حوصله و استعدادش زیرا که هلاکت انسان در واگذاشتن نفس است و رستگاری او در تذهیب آن قد افلح من زکیه...
چون معصیت قطع رحم را دانستی بدان که ضد آن که صله رحم باشد به اتفاق جمیع علمای شیعه واجب و کتاب و سنت به آن ناطق است و از افضل طاعات و اعظم قربات است خدای تعالی جل شأنه می فرماید و ...
روز قیامت را به یاد آور و زمان مواخذه را در نظر بگیر و خود را در حضور پروردگار خود ایستاده بین و مستعد جواب ظلم و ستم بر بیچارگان شو و جواب آنها را مهیا کن پس ای کسانی که زمام اختی...
و اهل ذکر گفته اند که از برای ذکر چهار مرتبه است که همه آنها نافع لکن در مقدار نفع مختلفند اول ذکر زبانی فقط دوم ذکر زبانی و قلبی با هم که ذکر در دل مستقر نباشد بلکه قرار آن موقوف ...
در احادیث وارد شده است که هرگاه خدای تعالی سر بنده را در دنیا بپوشاند کرم او از آن بالاتر است که در آخرت ظاهر گرداند و اگر در دنیا پرده از آن براندازد از آن کریم تر است که دوباره د...
صفت بیست و هفتم کراهت است که عبارت است از تنفر طبع از چیزی که دریافتن آن سبب المی و تعبی گردد و چون کراهت قوت گیرد آن را مشقت گویند و کراهت یا از چیزی است که میل و شوق و محبت به آن...
طایفه اول کفار و صاحبان مذاهب فاسده اند که شیطان ایشان را به غفلت انداخته و به شبهات واهیه ایشان را از راه حق بیرون کرده و آنها به فریب او از راه رفته و خود را محق پنداشته اند و مع...
و مخفی نماند که آنچه مذکور شد شرط قبول توبه است که بدون آنها توبه قبول نیست بلکه فی الحقیقه بدون آنها توبه متحقق نمی شود و از برای کمال توبه و تمامیت آن نیز شرایطی چند است و کسی که...
صفت پنجم کوتاهی و مسامحه کردن در امر به معروف و نهی از منکر است و سبب آن یا ضعف نفس است یا طمع مالی و آن از جمله مهلکات است و ضرر آن عام و فساد آن تام است زیرا اگر بساط امر به معرو...
مخفی نماند که کیفیت محاسبه نفس آن است که در وقتی که آخر روز معین کرده بنشیند و نفس خود را مصور سازد و ابتدا محاسبه واجبات را از آن بجوید پس اگر همه آنها را درست بجا آورده باشد او ر...
صفت سیم یأس از روح الله و این صفت از جمله مهلکات عظیمه بلکه گناهان کبیره است و در کتاب کریم نهی صریح از آن شده چنانچه می فرماید یا عبادی الذین اسرفوا علی انفسهم لا تقنطوا من رحمة ا...
فصل مقابل این دو صفت رذیله یعنی جهل مرکب و حیرت یقین است و اقل مراتب آن اعتقاد ثابت جازم مطابق واقع است پس اعتقادی که مطابق واقع نباشد از افراد یقین نیست اگر چه صاحب آن جزم داشته ب...