ابوالمجد مجدود بن آدم متخلص به سنایی شاعر و عارف بزرگ و نامدار نیمهٔ دوم سده پنجم و نیمهٔ اول سدهٔ ششم هجری است. وی در سال ۴۶۳ یا ۴۷۳ هجری قمری در غزنین دیده به جهان گشود. چنان چه از شعر سنایی برمیآید، او به تمام دانشهای زمان خود آگاهی و آشنایی و در برخی تبحر و استادی داشته است. وی در سال ۵۲۵ یا ۵۳۵ هجری قمری در سن ۶۲ سالگی درگذشت. از آثار وی میتوان به دیوانهای قصیده، غزل، ترکیب و ترجیع، قطعه و رباعی اشاره کرد. به علاوه، مثنویهای وی معروف و بدین قرارند: مثنویهای حدیقةالحقیقه، طریق التحقیق، کارنامهٔ بلخ، سیر العباد الی المعاد، عشقنامه و عقلنامه. سه مکتوب و یک رسالهٔ نثر نیز به وی نسبت دادهاند.
مردم از زیرکان دژم نشود مهر کز عقل بود کم نشود مهر جاهل چو مهره گردانست مهر کز عقل بود مهر آنست با هوا مهر کین چه در خوردست که هوا گاه گرم و گه سردست زانکه گردان و بی وفا باشد چون ...
تو به قوت خلیفه ای به گهر قوت خویش را به فعل آور آدمی را میان عقل و هوا اختیارست شرح کرمنا آدمی را مدار خوار که غیب جوهری شد میان رشته عیب از عبیدان ورای پرده چرا اختیار اختیار کرد...
باز اگر خویش باشدت صوفی او خود از هیچ روی لایوفی خانه ویران کند به لیل و نهار گه بشکرانه گه به استغفار نیم شب هر شبی به خانه خویش آید و صد اباحتی در پیش نه به صورت مسافر ره آز نه ب...
ثوری از بایزید بسطامی از پی طاعت و نکونامی کرد نیکو سؤالی و بگریست گفت پیرا بگو که ظالم کیست پیر وی مر ورا جواب بداد شربت وی هم از کتاب بداد گفت ظالم کسیست بدروزی که یکی لحظه در شب...
دوستی دوست را مهمان شد دوست حاضر نبد پشیمان شد گفت زن را که کدخدایت کو زن ورا گفت گفتنی بر گو گفت پیش آر کیسه زر و سیم زن بیاورد و کرد زر تسلیم مرد بگشاد کیسه دینار برگرفت آنقدر که...
ای سنایی چو شرع دادت بار دست ازین شاعری و شعر بدار شرع دیدی ز شعر دل بگسل که گدایی نگارد اندر دل شعر بر حسب طبع و جان سره ییست چون به سنت رسیده مسخره ییست شعرت اول که شاه تن باشد ن...
شاه چون بستد از رعیت نان نقد شد کل من علیها فان از رعیت شهی که مایه ربود بن دیوار کند و بام اندود نان خشکار را ز من ببری میده گردانی و تو میده خوری بره خوان که وجه بابزنست از بهای ...
روز صفین چو حرب در پیوست گرم شد کارزار دستا دست زود عمار یاسر آمد پیش که فدا کرد خواهم این سر خویش آلت و ساز حرب پیش آرید ور شوم کشته زنده انگارید از پی دین جو جان کنم ایثار روز مح...
تو اگر نیک نیکی اربدبد بدونیک تو باتو باشد خود چون بدی پس بدان که بیخردی که خرد نیست رهنمون بدی هر که پرورده خرد باشد کی درو فعل دیو و دد باشد هر که را عز آن جهان باید دامن دل به ب...
آن شنیدی که عمر خطاب دید قومی نشسته در محراب کرد از آن قوم میر عدل سؤال که کدامید چیستتان احوال جمله گفتند ما رفیقانیم همه یک راه و یک طریقانیم یکدگر را برادران شده ایم یک دل و جان...
یاد دار این سخن از آن بیدار مرد این راه حیدر کرار فاعبد الرب فی الصلوة تراه ور نباشی چنین تو وا غوثاه آنچنانش پرست در کونین که همی بینیش به رأی العین گرچه چشمت ورا نمی بیند خالق تو...
آن شنیدی که بد به شهر هری خواجه فاضلی و پر هنری خسته از رنج بی کرانه دهر گشته از فضل خود یگانه دهر از خرد رخت بر فلک برده محنتش زیر پای بسپرده محنتش را مگر یکی آن بود که در اندوه ق...
اندر آن دم که مبدع اشیا کرد نقش وجود را پیدا قدسیان چشم بر تو بگشادند حال را در تردد افتادند یوسفی دیده اند زیبا روی شاهدی دیده اند نیکوخوی از عدم آمده به شهر وجود کرده منزل به طال...
به نقیبی بگفت روزی امین که بران صد پیاده در صف کین او حدیث امین به جای بماند بشد و صد سوار در صف راند چون چنان دید گرم گشت امین پس بدو گفت کای چنین و چنین نه درین ساعت ای بد بدکار ...
بر سه نوع از ستور و دیو و ددست سر و گردن یکی دو پا و دو دست سگ و اسبست با تو در مسکن آن گزنده ست و این دگر توسن آن مروض کن این معلم کن پس درآی و حدیث آدم کن عمر دادی به مکر و شهوت ...
پسر ملجم آن سگ بد دین آن سزاوار لعنت و نفرین بر زنی گشت عاشق آن مشیوم آن نگونسارتر ز راهب روم مرد مفلس چو گشت عاشق او کفر شد در میانه عایق او بود آن ز آل بوسفیان منعم و مالدار و خو...
ای تو بر دین مصطفی سالار بر طریق برادری کن کار عهد دیرینه را به یاد آور وز طریق برادری مگذر دین حق را به حق تویی برهان مر مرا زین عقیله ها برهان تو به بغداد شاد و من ناشاد خود نگوی...
ور بود خود فقیه خویشاوند وند گردد به حیله جوی شاوند باشد او در مزاج و سیرت خویش زان سخنهای بی بصیرت خویش نابکاری دو روی و یافه درای ظالمی عمر کاه و غم افزای تا تو سر بر کنی وی از د...
معرفت را شرف پناه شماست مغفرت را علف گناه شماست آدمی بهر بی غمی را نیست پای در گل جز آدمی را نیست همه مقصود آفرینش اوست اهل تکلیف و عقل و بینش اوست عرش و فرش و زمان برای ویست وین ت...
کس به تدبیر سفله ملک نراند نامه در نور برق نتوان خواند رای کم عقل نور برق بود خاصه جایی که بیم غرق بود شاه تا زفت و بی خرد نبود جفت او خود وزیر بد نبود شاه را آید ارچه شیر ژیان روز...
اجل آمد کلیدخانه راز در دین بی اجل نگردد باز تا بود این جهان نباشد آن تا تو باشی نباشدت یزدان حقه سر به مهر دان جانت مهره مهر نور ایمانت سابقت نامه ای به مهر آورد وز پی تو به خاتمت...
دوستی با مقامر و قلاش یا مکن یا چو کردی آن را باش دوستی کز پی پیاله کنند ندهی پوست پوست کاله کنند دوست خواهی که تا بماند دوست آن طلب زو که طبع و خاطر اوست بد کسی دان که دوست کم دار...
خال ما بود خصم او حالی لیک از جمله خیرها خالی خال مشکین نبود بر خورشید خال بر دیده بود لیک سپید آنکه مرد دها و تلبیس است آن ته خال و نه عم که ابلیس است وانکه خوانی کنون معاویه اش د...
همه افتاده اند در تک و تاز کرده بر تو زبان طعن دراز چون زفطرت تو بوده ای مقصود همگنان چون برادران حسود کارها ساختند بر سر راه تا ترا در فکنده اند به چاه ساکن قعر چاه ماری چند در بن...
