فصل سوم - عدالت سر منشا کمال و سعادت
از آنچه مذکور شد معلوم شد که نهایت کمال و غایت سعادت از برای هر شخصی اتصاف اوست به صفت عدالت و میانه روی در جمیع صفات و افعال ظاهره و باطنه خواه از اموری باشد که مخصوص ذات او و متع...
حاج ملا احمد بن محمد مهدی فاضل نراقی متخلص به صفایی (زادهٔ ۱۴ جمادیالثانی سال ۱۱۸۵ یا ۱۱۸۶ ه.ق – درگذشته ۱۲۴۵ قمری) دانشمند و مجتهد شیعه، نویسنده و شاعر دورهٔ قاجار بود. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانهای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
از آنچه مذکور شد معلوم شد که نهایت کمال و غایت سعادت از برای هر شخصی اتصاف اوست به صفت عدالت و میانه روی در جمیع صفات و افعال ظاهره و باطنه خواه از اموری باشد که مخصوص ذات او و متع...
از آنچه گذشت روشن شد که از برای انسان اگر چه قوی و جوارح بسیار است و لیکن همه آنها به غیر از چهار قهرمان مطیع و فرمانبردارند و ایشان را مدخلیتی در تغییر و تبدیل احوال مملکت نفس نیس...
بدان که از برای مرض غیبت کردن دو نوع معالجه است یکی بر سبیل اجمال و دیگری تفصیل اما معالجه آن بر سبیل اجمال آن است که دیده بصیرت بگشایی و ساعتی در آیات قرآنیه و احادیث متکثره که در...
بدان که خوف و ترس نمی باشد مگر از تشویش رسیدن مکروهی که آدمی آن را تصویر می کند و در خاطره خود ممثل می گرداند و از بیم وصول به آن متألم و خایف می گردد و مکروهاتی که بنده باید از آن...
شکی نیست که در مقابل هر صفت نیکی خلق بدی است که ضد آن است و چون دانستی که اجناس همه فضایل چهارند پس معلوم می شود که اجناس صفات رذایل نیز چهارند اول جهل که ضد حکمت است دوم جبن که ضد...
چون که دانستی که آدمی را روحی و بدنی است که هر کسی مرکب است از این دو باید بدانی که هر یک از این دو جزء را المی و لذتی و محنتی و راحتی و مرضی و صحتی است و آلام و محنتهای بدن عبارت ...
چون که شناختی که حیات ابد و سعادت سرمد از برای انسان موقوف است به دفع اخلاق ذمیمه و اوصاف رذیله و کسب ملکات ملکیه و صفات قدسیه و این میسر نمی شود مگر به شناختن رذایل صفات و فضایل م...
بدان که هر نفسی در مبادی آفرینش و اوان طفولیت از جمیع صفات و ملکات خالی است مانند صفحه ای که ساده از نقش و صورت باشد و حصول ملکات و تحقق صفات به واسطه تکرار اعمال و افعال متقضیه آن...
از اموری که دانستن آن قبل از شروع در تفصیل اخلاق و معالجات آنها لازم است آن است که بدانی که بسیار اتفاق می افتد که از بعضی مردمان صفات و افعالی چند به ظهور می آید که در ظاهر نیک اس...
از آنچه گفتیم معلوم شد که در برابر هر صفت نیکی اخلاق رذیله غیر متناهیه ای از دو طرف افراط و تفریط است و لیکن هر یک را اسم معین و نام علیحده ای نیست بلکه شمردن جمیع ممکن نیست و شمار...
زنهار ای جان برادر تا حدیث بیماری روح را سهل نگیری و معالجه آن را بازیچه نشماری و مفاسد اخلاق رذیله را اندک ندانی و صحت روح را به صحت بدن قیاس نکنی و چگونه عاقل چنین قیاس کند و حال...
اما ضد این دو جنس که حد اعتدال آنها بوده باشد پس دانستی که آن حکمت است که عبارت است از علم به حقایق اشیاء و شکی نیست که صفت علم افضل اوصاف کمال و اشرف نعوت جمال از برای نفس انسانی ...
از آنچه مذکور شد دانسته شد که از برای انسان دو جنبه است یکی جنبه روحانیت که مناسبت دارد به سبب آن با ارواح طیبه و ملایکه مقدسه و دیگری جنبه جسمانیت که مشابهت دارد به جهت آن با حیوا...
ضد غیبت مسلمین مدح و ستایش ایشان است و آن صفتی است خوب و عملی است مرغوب باعث حصول محبت و موجب دوستی و الفت می گردد خصوصا هرگاه در غیاب ایشان بوده باشد و موجب داخال فرح و سرور در دل...
چون دانستی که جنس همه فضایل چهار فضیلت مذکوره است که هر یک از تهذیب و پاکی یکی از قوای اربع حاصل می شود و سایر فضایل و اخلاق حسنه مندرج اند در تحت این فضایل بدان که بسیار از علمای ...
چون فضیلت خوف را دانستی و شرف آن را شناختی باید در صدد تحصیل آن برآیی و خود را به آن صفت بیارایی و به چند طریق تحصیل خوف از خدا باید کرد ابتدا این مطلب را با مثالی توضیح می دهیم و ...
دانستی که حقیقت عدالت یا لازم آن این است که عقل که خلیفه خداست غالب شود بر جمیع قوا تا هر یکی را به کاری که باید و شاید بدارد و نظام مملکت انسانی فاسد نشود پس بر هر انسانی واجب است...
چون که دانستی که هر کسی مرکب است از نفس و بدن پس بدان که حقیقت آدمی و آنچه به سبب آن بر سایر حیوانات ترجیح دارد همان نفس است که از جنس ملایکه مقدسه است و بدن امری است عاریت و حکم م...
بدان که مرتبه خوف از خدا از مراتب رفیعه و درجات منیعه است و صفت خوف افضل فضایل نفسانیه و اشرف اوصاف حسنه است زیرا که فضیلت هر صفتی به قدر اعانت کردن آن است بر سعادت و هیچ سعادتی با...
بدان که شأن قوه عقلیه و وهمیه ادراک امور است و لیکن اولی ادراک کلیات را کند و دومی تصور جزییات را و چون هر فعلی که از بدن صادر می شود افعال جزییه است پس مبدأ تحریک بدن در جزییات اف...
و مخفی نماند که ضد این صفت خبیثه عیب پوشی کردن و پرده بر بدیهای مردم افکندن است و ثواب آن بسیار و فضیلت آن خارج از حیز شمار است صاحب مسند رسالت و شافع روز قیامت می فرماید که هر که ...
و مخفی نماند که ضد عقوق بر والدین و احسان به ایشان است و آن از اشرف سعادات و افضل قربات است و در آیات بسیار و اخبار بی شمار امر و ترغیب به آن شده حضرت آفریدگار می فرماید و اخفض لهم...
پنجم قرض دادن است و آن نیز از ثمرات سخاوت و فضل است و ثواب آن بی نهایت است حضرت امام محمد باقر علیه السلام فرمود که هر که قرض بدهد به مردی تا زمانی که قدرت بر اداء آن داشته باشد ما...
دوم در آن که آیا فقیر حریص که دل او بسته به دنیا باشد بدتر است یا غنی حریص بخیل و سخن در فقیری است که طالب حرام نباشد و غنی ای که حقوق واجبه خود را بدهد و الا هر کدام که مرتکب حرام...