بخش ۳۶ - صف بیست و هشتم
دلیل برآنک عقل نخست چیز است کز جود باری سبحانه پیدا شده ست هم از کتاب خدای است و هم از خبر رسول علیه السلام و هم از اتفاق حکماء شریعی و حکماء علم الهی و از شهادت عقلای جزیی اما دلی...
حکیم ابومعین ناصر بن خسرو قبادیانی بلخی در سال ۳۹۴ هجری قمری در بلخ تولد یافت. از اوایل جوانی به تحصیل علوم و تحقیق ادیان و مطالعهٔ اشعار شعرای ایران و عرب پرداخت. در دورهٔ جوانی به دربار غزنویان و سپس به دربار سلجوقیان راه یافت. در سال ۴۳۷ هجری قمری خوابی دید و به قول خود از خواب چهل ساله بیدار شد، کارهای دیوانی را رها کرد و به سیر آفاق و انفس پرداخت. پس از پیوستن به فرقهٔ اسماعیلیه و تبلیغ عقاید آنان، امرای سلجوقی در صدد کشتن وی برآمدند، سپس به ناچار به بدخشان گریخت و سرانجام در سال ۴۸۱ هجری قمری در یمگان وفات یافت. از آثار او می توان به سفرنامه، زادالمسافرین، وجه دین، خوان الاخوان، جامعالحکمتین، روشنایینامه، سعادتنامه و دیوان اشعار اشاره کرد.
دلیل برآنک عقل نخست چیز است کز جود باری سبحانه پیدا شده ست هم از کتاب خدای است و هم از خبر رسول علیه السلام و هم از اتفاق حکماء شریعی و حکماء علم الهی و از شهادت عقلای جزیی اما دلی...
بجوی و بنویس آنگه بخوان و باز بپرس پسش بیاموز آنگه بدان و بر دل کار شکار شیر گوزن است و آن یوز آهو و مرد بخرد را علم و حکمت است شکار که مرد علم بگور اندرون نه مرده بود و مرد جهل اب...
پس از بیت المقدس عزم کردم که در دریا نشینم و به مصر روم و باز از آن جا به مکه روم باد معکوس بود به دریا متعذر بود رفتن به راه خشک برفتم و به رمله بگذشتم به شهری رسیدیم که آن را عسق...
از طرق هندسه بازنماییم که پیش از عقل چیز نیست گوبیم که هرکجا دو چیز برابر شوند یا هر دو به بزرگی چند یکدیگر باشد یا یکی از دیگری بزرگتر باشد و چون درست شود که یکی از آن دو چیز از ی...
نفس تا ترکیب نپذیرد با هستی نیاید و ترکیب او به مادت عقل است و دلیل بر درستی این دعوی آنست که نفس کل چون از عقل کل مادت یافت اندر ذات خویش مادت پذیر بود و آنچ مادت پذیر باشد مرکب ب...
این قصیده آنچه بما رسید هشتادودو بیتست و اندرو نودو یک سؤال است چه فلسفی و چه منطقی و چه طبیعی وچه نحوی و چه دینی و چه تاویلی هر یکی را جوابی بحق داده شد و آنچه واجب آمد از بسط معا...
و ازتنیس به قسطنطنیه کشتی به بیست روز رود و ما به جانب مصر روانه شدیم و چون به نزدیک دریا می رسد شاخ ها می شود و پراکنده در دریا می ریزد و آن شاخ آب را که ما در آن می رفتیم رومش می...
قاعده آفرینش ای بردار اندر لطایف و کثایف چنان است که لطایف پیش از کثایف بوده است لاجرم اندر زایش های عالم لطایف اندر آخر بودش هر زایشی پدید آید و کثایف اندر اول آن پدید آید چنانک ا...
صفت شهر مصر و ولایتش آب نیل ازمیان جنوب و مغرب می آید و به مصر می گذرد و به دریای روم می رود آب نیل چون زیادت می شود دو بار چندان می شود که جیحون به ترمذ و این آب از ولایت نوبه می ...
چیزها بردو روی است یکی آنست که مرورا بذات او اندر توان یافتن وبدلیلی حاجتمند نشود جوینده او و دیگری آنست که مرورا بذات او اندر نتوان یافتن آن چیزهاست که او را بجدا ازو توان یافتن ا...
و بیست و سیوم شعبان به عزم نیشابور بیرون آمدم و از مرو به سرخس شدم که سی فرسنگ باشد و از آنجا به نیشابور چهل فرسنگ است روز شنبه یازدهم شوال در نیشابور شدم چهارشنبه آخر این ماه کسوف...
گوییم جملگی خلق با بسیاری اخلاق و اعتقادات ایشان بدو فرقت اند یکی فرقت دهریان اند که اهل تعطیل اند و گویند عالم قدیم است و مر او را صانع نیست بل صانع موا لید از نبات و حیوان خرد اف...
نفس مردم مر قول و کتابت را که مر او را علم از آن به حاصل شود به حاست های سمع و بصر اندر یابد بدین سبب سپس از سخن اندر قول و کتابت سخن اندر حواس ظاهر گفتیم پس گوییم که حواس پنج گانه...
و از مصر تا اسکندریه سی فرسنگ گیرند و اسکندریه بر لب دریای روم و کنار نیل است و از آن جا میوه بسیار به مصر آورند به کشتی و ان جا مناره است که من دیدم آبادان بود به اسکندریه و آن جا...
هر چیزی که او را بیابند یکبار و آنگه نابوده شود پس بار دیر همچنان پیدا آید و آن نابوده شده جایی نبود کز آن همانجای پیدا آمد آن چیز جزیی باشد از کلی که از آن کل پیدا شود و بدان کل ب...
پیداست که بر نفس کلی پوشیده نبوده ست حرکات و افعال فلک از آغاز تا به آنجام او و نفس کل حاجتمند نیست که بگرداند مر چیزی را از حرکات فلک و حالهای آن از بهر آنک نهاد این به غایت حکمت ...
و آن دریا همچنان می کشد تا قیروان و از مصر تا قیروان صد و پنجاه فرسنگ باشد قیروان ولایتی است شهر معظمش سلجماسه است که به چهار فرسنگی دریاست شهر بزرگ بر صحرا نهاده و باروی محکم دارد...
و از مصر چون به جانب مشرق روند به دریای قلزم رسند و قلزم شهری است بر کنار دریا که از مصر تا آن جا سی فرسنگ است و این دریا شاخی است از دریای محیط که از عدن شکافته سوی شمال رود و چون...
اگر کسی گوید که حادثهای بزرگ که اندر عالم همی افتد از زلزله و صاعقه و قحط و افراط آب و آتش و طاعون و جز آن که آفرینش حیوان بدان تباه می شود نشان آنست که نه بر مراد نفس کلی است چون ...
و اگر از مصر به جانب جنوب بروند و از ولایت نوبه بگذرند به ولایت مصامده رسند و آن زمینی است علفخوار عظیم و چهار پای بسیار و مردم سیاه پوست درشت استخوان غلیظ باشند و قوی ترکیب و از آ...
او را گوییم که چنین شناعتها به نفس کلی آنکس باز بندد که از آفرینش عالم مقصود نفس کلی مرین حیوان را داند که همی خورند و همی خسبند و نه چنانست و بباید دانستن که اختیار نفس کلی به بود...
سود مر آن را تواند بودن و مر آنرا شاید بودن که او را زیان تواند بودن از بهر آنک این هر دو مخالفانند و پذیره مخالفان جوهر باشد و ایزد تعالی از جوهر برتر است و توحید یکتا آنست که هر ...
صفت شهر قاهره چون از جانب شام به مصر روند اول به شهر قاهره رسند چه مصر جنوبی است و این قاهره معزیه گویند و فسطاط لشکرگاه را گویند و این چنان بوده است که یکی از از فرزندان امیرالموم...
صفت فتح خلیج بدان وقت که رود نیل وفا کند یعنی از دهم شهریورماه تا بیستم آبان ماه قدیم که آب زاید باشد هژده گز ارتفاع گیرد از آچه در زمستان بوده باشد و سر این جوی ها و نهرها بسته با...