فواید دنیوی عدالت
و اما فواید دنیویه عدالت از آن بیشتر که به دستیاری خامه شرح آن توان داد و در دفتر و نامه بیان آن را توان نمود و چند فایده آن قلمزد خامه دو زبان می گردد اول آنکه به عقل و نقل و تجرب...
حاج ملا احمد بن محمد مهدی فاضل نراقی متخلص به صفایی (زادهٔ ۱۴ جمادیالثانی سال ۱۱۸۵ یا ۱۱۸۶ ه.ق – درگذشته ۱۲۴۵ قمری) دانشمند و مجتهد شیعه، نویسنده و شاعر دورهٔ قاجار بود. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانهای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
و اما فواید دنیویه عدالت از آن بیشتر که به دستیاری خامه شرح آن توان داد و در دفتر و نامه بیان آن را توان نمود و چند فایده آن قلمزد خامه دو زبان می گردد اول آنکه به عقل و نقل و تجرب...
و اما فواید مخالطه با مردم مثل تعلیم و تعلم و کسب مسایل و تحصیل اخلاق حسنه از متصفین به آنها و استماع مواعظ و نصایح و ادراک ثواب و حضور جمعه و جماعت و تشییع جنایز و عیادت مریض و تح...
و اما انسان پس این خود ظاهر است که اول او قطره آبی بود گندیده که در تمام اجزای بدن مستغرق بود و خداوند حکیم از حکمت بالغه محبتی میان مرد و زن قرار داد و به کمند شهوت ایشان را به جا...
و مخفی نماند که باعث و منشأ همه اینها محبت دنیای دنیه و منافع آن است زیرا که به جهت تنگی دنیا و محصور بودن منابع آن محل نزاع و مخاصمه می شود چون ممکن نیست که منفعتی از آن مال و منص...
و مخفی نماند که همچنان که در آیات و اخبار مذمت بسیار از برای مال رسیده همچنین مدح آن نیز وارد شده است و خدای تعالی آن را در قرآن کریم خیر نامیده است و پیغمبر خدا صلی الله علیه و آل...
صفت دهم مذمت فاش کردن راز مردم و فضیلت رازداری است و این اعم است از اظهار عیوب مردم زیرا راز می تواند شد از عیوب باشد و می تواند شد نباشد لیکن حد افشای آن موجب ایذاء و اهانت به حق ...
صفت ششم مذمت قهر کردن و دوری از برادران دینی و این نتیجه عداوت و کینه یا بخل و حسد است و از افعال ذمیمه می باشد حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم فرمود هر دو نفر مسلمی که از یکدی...
مرتبه اول علم الیقین است و آن اولین مرتبه یقین است و عبارت است از اعتقاد ثابت جازم مطابق واقع و آن حاصل می شود از ترتیب مقدمات و استدلال مانند یقین کردن به وجود آتش در موضعی به مشا...
پس باید در این زمان اکتفا نمود به مطالعه احوال گذشتگان و خواندن حکایات ایشان و هر که حکایت ایشان را بشنود و بر کیفیت اعمال ایشان مطلع گردد می داند که ایشان بندگان خدا و در دعوی بند...
اما دو جنس رذیله پس اول جربزه است که باعث خروج از حد اعتدال است و در فکر و موجب آن است که ذهن به جایی نایستد بلکه پیوسته در ابداع شبهات و استخراج امور دقیقه غیر مطابق واقع باشد و ا...
سایر صفاتی که متعلق است به قوه شهویه که از دو جنس مذکور ناشی می شوند و آنها بسیارند صفت اول محبت دنیای دنیه و بیان این صفت و آنچه متعلق به آن است در چند فصل ذکر می شود
در بیان سایر انواع رذایلی که از دو جنس مذکور یعنی جربزه و جهل بسیط ناشی می شوند و از متعلقات قوه عاقله اند و آن چند صفت رذیله است صفت اول در بیان جهل مرکب است و آن عبارت است از این...
و اما معالجه تفصیلی آن آن است که باعث و سبب غیبت کردن خود را پیدا کنی و سعی در قطع آن نمایی و بیان این مطلب آن است که از برای غیبت کردن اسبابی چند است اول غضب زیرا هرگاه از شخصی آز...
و معالجه این صفت خبیثه آن است که اول تأمل کند در این که دشمنی و عداوت شجره ای است که به جز اندوه و الم در دنیا ثمری ندارد و صفتی است که غیر از غصه و غم اثری نمی بخشد ساغری است که ب...
و اما معالجه عملی حب جاه آن است که گمنامی و گوشه نشینی را اختیار کنی و از مواضعی که در آنجا مشهور هستی و أهالی آن در صدد احترام تو هستند مسافرت و هجرت کنی و به مواضعی که در آنجا گم...
و اما علاج عملی ریا آن است که خود را عادت دهد به پنهان داشتن عبادات و در هنگام عبادت در به روی مردم ببندد همچنان که معاصی خود را از مردم پنهان می دارد تا دل او قانع شود به اطلاع خد...
و معالجه این صفت ذمیمه نیز مانند سایر صفات آن است که مفاسد دنیویه و اخرویه آن را متذکر شود و ملاحظه کند که این صفت خالق و خلایق را با او دشمن می کند پس مهیای این گردد که این را از ...
و اما علاج کراهت از مذمت نیز از آنچه مذکور شد معلوم می شود و خلاصه آن آنکه آن شخص که تو را مذمت می کند اگر در آن مذمت صادق است و غرض او پند و نصیحت است پس چه جای کراهت و دشمنی است ...
ایفه پنجم مغرورین از اهل عبادتند و ایشان نیز اقسام بسیارند بعضی وسواس در ازاله نجاست بر ایشان غالب شده و راضی به طهارت آنچه به فتوای شریعت مقدسه پاک است نمی گردند و احتمالات بعیده ...
و اما دوم که پیروی شهوت فرج و حرص بر مجامعت باشد پس شکی نیست که خود فی نفسه امری است قبیح و منکر و در نظر ارباب عقول مستهجن و مستنکر عقل که کارفرمای مملکت بدن است به واسطه آن مقهور...
بدان که عدالت افضل فضایل و اشرف کمالات است زیرا که دانستی که آن مستلزم جمیع صفات کمالیه است بلکه عین آنهاست همچنان که جور که ضد آن است مستلزم جمیع رذایل بلکه خود آنهاست و چگونه چنی...
دانستی که اجناس رذایل متعلقه به آن قوه دو تا است یکی در طرف افراط و دیگری در طرف تفریط و در تحت آنها انواعی چند است و ما اول دو جنس را با ضد آنها که حد وسط است بیان می کنیم و بعد ا...
و دانستی که جمیع رذایل متعلق به این قوه و منشأ آنها نیز دو صفت خبیثه است و هر کدام متضمن صفاتی چندند و آن دو یکی تهور است و دیگر جبن اما تهور که طرف افراط شجاعت است عبارت است از اح...
صفات متعلق به سه قوه عاقله غضبیه و شهویه صفاتی که متعلق است به سه قوه عاقله غضبیه و شهویه یا به دو قوه از این سه قوه از رذایل و فضایل و آن صفات بسیار است