بخش ۳ - توبه و عزم سفر حج
روز پنجشنبه ششم جمادی الآخر سنه سبع و ثلثین و اربعمایه ۴٣٧ نیمه دی ماه پارسیان سال بر چهارصد و چهارده یزدجردی سر و تن بشستم و به مسجد جامع شدم و نماز کردم و یاری خواستم از باری تبا...
حکیم ابومعین ناصر بن خسرو قبادیانی بلخی در سال ۳۹۴ هجری قمری در بلخ تولد یافت. از اوایل جوانی به تحصیل علوم و تحقیق ادیان و مطالعهٔ اشعار شعرای ایران و عرب پرداخت. در دورهٔ جوانی به دربار غزنویان و سپس به دربار سلجوقیان راه یافت. در سال ۴۳۷ هجری قمری خوابی دید و به قول خود از خواب چهل ساله بیدار شد، کارهای دیوانی را رها کرد و به سیر آفاق و انفس پرداخت. پس از پیوستن به فرقهٔ اسماعیلیه و تبلیغ عقاید آنان، امرای سلجوقی در صدد کشتن وی برآمدند، سپس به ناچار به بدخشان گریخت و سرانجام در سال ۴۸۱ هجری قمری در یمگان وفات یافت. از آثار او می توان به سفرنامه، زادالمسافرین، وجه دین، خوان الاخوان، جامعالحکمتین، روشنایینامه، سعادتنامه و دیوان اشعار اشاره کرد.
روز پنجشنبه ششم جمادی الآخر سنه سبع و ثلثین و اربعمایه ۴٣٧ نیمه دی ماه پارسیان سال بر چهارصد و چهارده یزدجردی سر و تن بشستم و به مسجد جامع شدم و نماز کردم و یاری خواستم از باری تبا...
بدانید که نفس را سوی اندریافتن آنچ نداند دو راه است یکی گوش و دیگر چشم و گوش بدلالت زبان یابد دست یابد مرعلم را که نبشته به ببیند و خداوندان حواس درست شنوندگان یا بینندگان اندر آنچ...
قال الشیخ احمدبن الحسن الجرجانی یکیست صورت هر نوع و نیست زینت گذار چرا که هییت هر صورتی بود بسیار زبهر چیست که جوهر یکی و نه عرض است نه ده شد و نه بهشتش ببود نیز قرار چرا که آبا هف...
کتابت از جملگی حیوان به مردم مخصوص است و مر حیوان بی نطق را با مردم هم اندر گفتار و هم اندر صنعت ها شرکت است و اندر کتابت نیست اما شرکت حیوان دیگر با مردم اندر گفتار چنان است که مر...
وجود کل روا هست و جزو او معدوم اگر رواست ابا حجتی بمن بسپار وگر رواست نه پس جنس باید آنگه نوع و شخص از پس هر دو بکرده راست چو تار همی پرسد که کل بی جزو موجود باشد یا جزو کلی بی کل ...
بباید دانستن که ظاهر شریعت پیامبران برابر است با عالم جسمانی از بهرآنک عالم جسمانی صورتهای مخالف است و ظاهر کتاب و شریعت مثلها و کارهای مخالف است چنانک یکی طاعت نماز است به شکها مت...
و از آنجا به شهری رسیدیم و آن را قیساریه خوانند و از عکه تا آنجا هفت فرسنگ بود شهری نیکو با آب روان و نخلستان و درختان نارنج و ترنج و باروی حصین و دری آهنین و چشم های آب روان در شه...
چرا کواکب را اول از زحل گفتند بطبع آتش از بهر چیست تخم بهار غرض این مرد ازین سؤال آنست که همی پرسد که چرا چو کواکب را نام برند نخست زحل را گویند آنگاه دیگران را باز همی پرسد که چرا...
روز یکشنبه غره رمضان به رمله رسیدیم و از قیساریه تا رمله هشت فرسنگ بود و آن شهرستانی بزرگ است و باروی حصین از سنگ و گچ دارد بلند و قوی و دروازهای آهنین برنهاده و از شهر تا لب دریا ...
گوییم - بر اندازه طاقت بندگی خویش اندر توحید نه بر اندازه حقوقمندی او- که مبدع حق دور است از هویت و ناهویت از بهرآنک هویت مر عقل راست که هستی حق اوراست و ناهویت مر ابداع راست که خو...
چرا که خانه خورشید شیر و خانه ماه زبرج سرطان کردند استوار حصار چرا که خانه هر دوان یکان بس بود و دیگران را خانه دو از یمین و یسار اندرین دو بیت دو سؤالست و هر دو را بهم از آن نبشتم...
خامس رمضان سنه ثمان و ثلثین و اربعمایه پنجم رمضان سال ۴۳۸ در بیت المقدس شدیم یک سال شمسی بود که از خانه بیرون آمده بودم و مادام در سفر بوده که به هیچ جای مقامی و آسایشی تمام نیافته...
بدانید که چهار حرف که اندرین نام بزرگ است دلیل است بر چهار اصل روحانی و جسمانی که پایداری همه آفریدگان از روحانی و جسمانی بدان است از فرشتگان نزدیک گردانیده و بندگان نیک و هر حرفی ...
ازین کواکب دو نحس محض چون و دو سعد سه مانده آنگه از نحس و سعدشان آثار اهل صناعت تنجیم مر زحل و مریخ را نحس نهادند و مر زهره و مشتری را سعد گفتند و عطارد را گفتند که او نه نحس است و...
چهار قوت است که چون هر چهار اندر مردمی گرد آید آن مردم تایید پذیرد تا بیاری مؤیدی اعنی که چون دانایی که او علمهای پوشیده را به دلالت ظاهرها همی ببند مرورا چیزی بنماید او همچنان پوش...
گفتم که شهر بیت المقدس بر سر کوهی است و زمین هموار نیست اما مسجد را زمین هموار و مستوی است و از بیرون مسجد به نسبت مواضع هر کجا نشیب است دیوار مسجد بلند تر است از آن که پی بر زمین ...
چرا پسر که بزاید زبرش باشد روی و دختران را باشد قفا بسوی زهار این سؤال طبیعیست و معروفست میان طبایعیان و میان اهل حقایق این سؤال رونده است طبایعیان گویند مزاج جسد زنان سرد و تر باش...
پس از بیت المقدس زیارت ابراهیم خلیل الرحمن علیه الصلوة و السلام عزم کردم چهارشنبه غره ذی القعده سنه ثمان و ثلثین و اربعمایه و از بیت المقدس تا آن جا که آن مشهد است شش فرسنگ است و ر...
گوییم که چیزها را که هست اندر عالم دو کناره و میانه است و هر بوده یی را تمامی آن اندر کناره بازپسین اوست چنانک مر چیزها را که اندرو روح است کناره نخستین او نبات است و میانه اش حیوا...
چرا که تری بر آب بر پدیدترست بدو کنند همه چیز خشک را آغار هوا زروی حقیقت از آب تر ترست ز روی طبع بتری هوا شدست مشار همی پرسد اندرین دو بیت که چرا تری آب ظاهرترست و چیزهاء خشک را بآ...
پس من از آن جا به بیت المقدس آمدم و از بیت المقدس پیاده با جمعی که عزم سفر حجاز داشتند برفتم دلیل مردی جلد و پیاده رو نیکو بود او را ابوبکر همدانی می گفتند به نیمه ذی القعده سنه ثم...
بباید دانستن که تفاوت میان چیزها از جهت نزدیکی گروهی از آن باشد به علت خویش و دوری گروهی از علت خویش و هر چه به علت نزدیک باشد قوی تر از آن باشد کز علت خویش دورتر باشد و مثال این چ...
سخن دراز شد این جایگه فروهشتم گران شد و شکهانم من از گرانی بار سؤال کردم قصدم ازین تعنت نیست زبهر فایده آوردم این بزرگ نثار جواب خواهم کردن بنظم اگر نه بود چنین که هست گرفته مکان خ...
پنجم محرم سنه تسعه و ثلثین و اربعمایه هلالیه به قدس رسیدیم شرح مکه و حج این جا ذکر نکردم تا به حج آخرین به شرح بگویم ترسایان را به بیت المقدس کلیسایی است که آن را بیعة القمامه گوین...